فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢٥ - وجوه شرعى در نظام اسلامى میزگرد محّمد محمّدی گیلانی
نيازهاى زندگى وى، در حد ضرورت به مصرف مىرسد، بدان خاطر است كه زندگى او، بايد اداره شود، تا بتواند به رسالتخويش عمل كند. پس، باز هم به خاطر رسالت است.
اما كلمه «و لذي القربى» صرف نظر از روايات، «ذوى القربى» يعنى بستگان و خويشاوندان. حال، منظور آيه از «ذوى القربى» كيانند. چون قبل از كلمه «ذى القربى»، «للّه» و «للرسول» آمده، به عنوان: «الاقرب، يمنع الابعد»، منظور همان خويشاوندان پيامبر گرامى اسلام،صلى اللّه عليه و آله، است. حال اين خويشاوندان، مطلق استيا بخش خاص، بحث جداگانهاى را مىطلبد.
پس تا اين جا، از بررسى آيه به اين نتيجه مىرسيم كه:
خمس، براى ترويج دين خدا، رسالت رسول خدا و حيثيت بستگان رسول خدا، تشريع شده است.
اما قسمت آخر آيه {و اليتامى و المساكين و ابن السبيل } در اين جا نكتهاى است كه مرحوم آيت اللّه بروجردى از آيه استفاده مىكردند:
«لام در اين جا تكرار نشده، ولى در رسول و ذى القربى، تكرار شده است. از تكرار نشدن «لام در اين جا، استفاده مىشود كه يتامى و مساكين و ابن سبيل به نحوى بايد تقييد بشود به ذى القربى. يعنى يتامى من ذى القربى، مساكين من ذى القربى و ابن سبيل من ذى القربى»
بنا بر اين، جعل خمس، براى خدا و رسول و اين سه طائفه از ذى القربى است كه گفتيم، ظاهر لام در آيه مالكيت اعتبارى آنان است، نه آن كه اينها مصرف هستند كه طبعا، با مالك شريك خواهند بود و آثار شريك در صورت عدم پرداخت، مترتب خواهد شد. پس اگر در جامعه اسلامى، آب، برق، تلفن، جاده، و ... نباشد و دين مردم هم در حد مطلوب نباشد، قطعا آيه مزبور