فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٩ - وجوه شرعى در نظام اسلامى میزگرد محّمد محمّدی گیلانی
قدرت مالى به دست ديگران بيفتد. يعنى شرايط خارجى را در نظر گرفتند.
شايد شواهدى بتوانيم بيابيم كه از روزگار پيامبر،صلى اللّه عليه و آله، در ذهن شخصيتهايى چون ابن عباس بوده است:
«فى الرجل يستفيد المال بطريق الربح او غيره، قال يزكيه يوم يستفيد.» (٨)
درباره كسى كه مالى را از راه سود يا جز آن به دست مىآورد، گفته است: همان روز كه به دست مىآورد زكاتش را بدهد. اگر منظور ابن عباس از زكات، در اين روايت، خمس باشد، دليل خواهد بود بر تشريع خمس در مطلق سودها و بهرهها در زمان پيامبر،صلى اللّه عليه و آله،، مانند ساير اصناف خمس.
اين، همان مضمونى است كه در روايات ما درباره خمس ارباح مكاسب آمده است.
يا در نامههايى كه از پيامبر،صلى اللّه عليه و آله، در دست است كه آن حضرت براى سران قبايل، يا كارگزاران خود نوشتهاند، اين معنى به چشم مىخورد: خمس غنائم به دست آمده را بپردازيد، يا بگيريد كه شايد بشود از اينها استفاده كرد خمس سودهاى كسبها را:
«بسم اللّه الرحمن الرحيم، هذا كتاب من محمد رسول اللّه لمالد بن احمد و لمن تبعه من المسلمين امانا لهم ما اقاموا الصلاة و آتوا الزكاة و اتبعوا المسلمين و جانبوا المشركين و ادوا الخمس من المغنم و سهم الغارمين و سهم كذا و كذا، فهم آمنون بامان اللّه عز و جل و امان محمد رسول اللّه» . (٩)
اين نامهاى است از محمد رسول خدا، براى مالك بن احمد و مسلمانانى كه از او پيروى مىكنند. تا هنگامى كه نماز را بر پا دارند و زكات را
(٨)لسان العرب.
(٩)اسدالغابه، ج٤، ص ٢٧٤؛ الاصابه، ج٣، رقم ٧٥٩٣؛ لسان الميزان، ج٣، ص ٢٠.