فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٩ - مقايسه علم فقه و جامعه شناسى تفهّمى غلامرضا صديق اورعى
نگاهى به جنبه اصلى جامعه شناسى تفهّمى
از جمله جامعهشناسان برجسته و نامآور اروپايى ماكس وبر است. جامعهشناسى تنظيم شده توسط و بر «جامعهشناسى تفهّمى» ناميده مىشود. از نظر ماكس وبر، تعريف جامعهشناسى چنين است:
«جامعهشناسى، علم تفهّمى كنش اجتماعى است.» (١)
از نظر ماكس وبر، موضوع جامعهشناسى رفتار اجتماعى است. رفتار، مىتواند بىمعنى يا معنىدار باشد. رفتار معنىدار، مىتواند فردى يا اجتماعى باشد. پس موضوع جامعهشناسى از نظر وى رفتار معنىدارى است كه نسبت به ديگرى جهتگيرى شده باشد.
هدف جامعهشناسى در مطالعه رفتار معنىدار و جهتگيرى شده به ديگرى، در درجه اول، تفهم معنايى است كه فاعل براى عمل خود در نظر داشته است.
«كردار، فقط تا زمانى رفتار انسانى تلقى مىشود كه فرد يا افراد عامل، به نوعى عمل، كه داراى معناى ذهنى است، دست مىزنند. چنين رفتارى، ممكن است درونى يا برونى باشد و نيز امكان دارد كه عمل يا انصراف از آن را شامل شود.
اصطلاح رفتار اجتماعى را در مورد فعاليتهايى به كار خواهيم برد كه بر حسب معنى و مقصودى كه افراد عامل براى آن قايل هستند، با رفتار ديگران مرتبط باشد و بر اساس آن جهتگيرى شود.» (٢)
رفتار اجتماعى كه عدم فعل، تسليم شدن و تن به قضا دادن را نيز در بر مىگيرد، ممكن است به سمت رفتار گذشته، حالى يا آتىِ ديگران جهتگيرى شود. (٣)
(١)مراحل اساسى انديشه در جامعهشناسى، ريمون آرون، ترجمه باقر پرهام، ٥٤١.
(٢)مفاهيم اساسى جامعهشناسى، ماكس وبر، ترجمه احمد صدارتى، ص٣٣.
(٣)همان، ص٦٤.