به طور كلى وقتى انسان اعمال متنوع و تكاليف متزاحم دارد و چندين فعاليت را با هم نمى‌تواند انجام دهد خواه‌ناخواه بايد براى انجام يكى، از ديگرى ـ تا حدى ـ صرف نظر كند. مقصود اين است كه هر كارى يك مرز مطلوب دارد كه نه كمتر و نه بيشتر از آن شايسته نيست. در نتيجه اجمالا مى‌توان پذيرفت كه واقعاً در افعال ارزشى و اخلاقى و صفات ممدوح، حد وسط امرى است مطلوب و معيارى است براى پرهيز از رذيلت و كسب فضليت.

مفهوم حد اعتدال‌

اينك بايد به تعيين مرز مطلوبيت پرداخت. اگر در اعمال و رفتار و تكاليف مى‌بايد حد وسط رعايت گردد، اين حد وسط كدام است و بر حسب كميت و مقدار، ميزان آن تا چه حد است؟ روشن است كه تنوع فعاليت‌ها و تكاليف و ظرفيت‌هاى مختلف انسان‌ها و توانمندى آنها به ما اجازه نمى‌دهد تا عدد ثابتى را معين كنيم و بگوييم اين ميزان و مقدار، حد وسط و مرز مطلوبيت اين فعاليت‌هاست. لذا تعيين حد وسط، كارى دشوار است و نيازمند بحث مى‌باشد و به سهولت نمى‌توان گفت كه حد وسط و مطلوب كدام است؛ مثلا حد وسط و مطلوب در خوردن آن است كه «نه چندان بخور كز دهانت بر آيد، نه چندان كه از ضعف جانت بر آيد.» اما اين سخن بدين معنا نيست كه طى عمليات آمارى، ميزان متوسط غذاى انسان‌ها را به دست آورده‌ايم و همان مقدار متوسطى از غدا كه انسان‌ها مى‌خورند ـ مثلا ٥ كيلوگرم در روز ـ براى هر انسانى لازم است!

بى‌ترديد تعيين چنين ميزانى نه به‌جا و نه ممكن است؛ چه، حالات غذايى و مزاج اشخاص و نوع فعاليتى كه انسان‌ها انجام مى‌دهند و... از جمله عوامل مؤثر در تعيين ميزان غذاى مصرفى است، كه اين عوامل معمولا در يك نفر نيز ثابت نيست تا چه رسد به تمام انسان‌ها؛ لذا بايد بگوييم هر كسى يك حد وسط متناسب با خودش دارد و حد وسط در اين مقام يك پديده كمّى ثابت نيست تا بگوييم براى همه انسان‌ها اين مقدار غذا مطلوب است و كمتر و بيشتر از آن نامطلوب. حد وسط، مرز بين كم‌خورى و پرخورى است؛ ولى نمى‌توان گفت حد وسط يك كميت خاص و معين است. حتى افرادى كه از قاعده حد وسط در اخلاق و

‌