نيازمند بيان نيست كه زندگى دنيا توأم با مصيبت‌ها و ناگوارى‌هاى گوناگون است و هرگز از رنج و غم و اندوه خالى نمى‌شود. حال آنچه مهم است چاره‌اى است كه مى‌توان به كار بست تا انبوه ناگوارى‌ها و غم‌ها بر آدمى مسلط نشوند و او را از انجام وظايفش باز ندارند؛ يعنى آدمى بايد به گرفتارى‌ها و ناگوارى‌ها مسلط گردد، نه اين‌كه گرفتارى‌ها و اندوه‌ها بر وى مسلط شوند و او را از انجام مسؤوليت‌ها باز دارند. به راستى راه علاج اين مهم چيست؟

قبل از بيان راه علاجِ مناسب، توجه به يك نكته ضرورى مى‌نمايد: به طور طبيعى افرادى كه حساسيت بيشترى دارند، بيشتر در معرض اين آفات قرار دارند؛ يعنى برخى مردم در مواجهه با ناگوارى‌ها با روحيه‌اى بسيار خون‌سرد رفتار نموده، در مقابل مشكلات، زياد نگران نيستند و كمتر در تعارض با اين ناگوارى‌ها قرار مى‌گيرند. در مقابل، گروهى ديگر خيلى زود متأثر مى‌شوند و به‌گونه‌اى سريع و عميق تمام وجودشان تحت تأثير واقع مى‌شود و تا مدت‌ها هم‌چنان متأثر باقى مى‌مانند و نمى‌توانند خود را به سهولت از چنگال آنها نجات بخشند؛ اين گروه دوم بيشتر در معرض خطرها و بيمارى‌هاى روانى؛ مانند احساس يأس و درماندگى، و افسردگى و اضطراب، يا بيمارى‌هاى جسمى، مانند فلج قرار مى‌گيرند، كه خود باعث پيچيدگى بيشتر مشكلات و بر زمين‌ماندن كارها مى‌شود. حال مهم اين است كه چنين افرادى چگونه مى‌توانند از اين آفات مصون بمانند؟ امام متقين على(عليه السلام) در اين‌باره مى‌فرمايند: براى آن‌كه از اين گونه غم‌ها در امان باشيد بايد دو نيروى حياتى را در خود زنده كنيد. آن دو نيرو عبارتند از: نيروى صبر و شكيبايى و نيروى يقين.

الف) صبر

صبر يك مقوله مهم اخلاقى است و انسان از طرق مختلفى مى‌تواند اين نيرو را تحصيل نمايد. صاحب ملكه صبر مى‌تواند در برابر پيشامدهاى سخت و ناگوار مقاومت كند و زود تحت تأثير واقع نشود. البته جايگاه اين بحث، و بيان روش‌هاى كسب صبر، در كتاب‌هاى اخلاقى است و ما در اين‌جا قصد ورود به آن بحث‌ها را نداريم. در هر حال اگر آدمى بتواند ملكه صبر و شكيبايى را در خود تقويت كند، از تمام همّ و غمّ و آفات دنيا مصون مى‌ماند. ناگوارى‌ها و

‌