پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٠٦ - دانش، چراغ راه
بايد تغذيه و بهداشت دل پيوسته ادامه يابد و افكار صحيح به آن عرضه و افكار مسموم از آن دور گردد. در اين ميان آنچه مايع حيات دل است و دل را زنده نگه مىدارد و موجب رشد قلب مىشود و به برافروختگى نور قلب مىافزايد، ادب است. ادب، معارف صحيح و احساسات الهى و پاك را برمىانگيزد و باعث مصونيت دل از آفاتى همچون غفلت، گناه و ضعف معرفت مىشود و آن را از افكار غلط، اوهام و شبهات دور نگه مىدارد. همانطور كه غذاهاى سالم موجب رشد بدن و غذاهاى مسموم موجب ضعف آن مىشوند و گاهى هم منجر به مرگ آن مىگردند، دل نيز اگر از غذاهاى سالم، علوم و معارف حق، بهرهمند گردد، رشد مىكند و اگر از اينها محروم بماند و با شبهات و اوهام و افكار مغالطهآميز تغذيه گردد، ايمانش را از دست مىدهد و پس از مدتى فاسد مىشود. پس دل خويش را به وسيله ادب و آموزههاى صحيح مؤثر در حسن رفتار، روشننما و برافروز؛ آن چنان كه آتش به وسيله هيزم برافروخته مىشود.
دانش، چراغ راه
اگر در اين كلام نورانى از هيزم و مفاهيمى مانند آن صحبت شده، از اين روست كه در آن زمان برق نبوده است تا به نيروى برق و چيزهايى مانند آن مثال بزنند. فصاحت و بلاغت گويند، اقتضا مىكند كه به همان چيزهايى مثال بزنيد كه مردم بيشتر با آن انس و آشنايى دارند. چون در آن زمان آتش و هيزم متداول بوده است، به اينها مثال زدهاند. افرادى كه به دنبال تهيه هيزم مىروند فرق دارند. گاهى كسى با بصيرت و آگاهى به دنبال تهيه هيزم مىرود و لذا از روشنى روز بهره گرفته، هيزمهاى خوب جمع مىكند يا از انبارهاى خوب، هيزم مناسب خريدارى مىكند و به وسيله آن، آتشى را كه مىخواهد، برمىافروزد. گاهى هم فردى نابلد در پى هيزم مىرود كه چه بسا در شب تاريك در بيابان به دنبال جمعكردن هيزم برود. مسلّم است كه در تاريكى شب نمىتواند هيزم خوب جمع كند. اينجاست كه عرب براى اين شخص اين ضربالمثل را مىآورد كه فِلانٌ كَحاطِبِ اللَّيْل؛ فلانى مثل كسى است كه شب به دنبال جمعكردن هيزم مىرود. چون كسى كه شب در بيابان به دنبال جمعآورى هيزم مىرود، ممكن است به جاى هيزم چيزهايى را جمع كند كه قابل سوختن نباشد و گاهى اوقات به پيامدهاى بدتر و