پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٢٣ - گرايش هاى متعارض
گرايش، وى را هميشه بر سر دو راهى قرار مىدهد و وظيفهاش را بسيار سنگين مىكند. در اين قسمت حضرت على(عليه السلام) به بيان اين كشمكش و تعارض و وظايف دو دوست مىپردازند و مىفرمايند: وَلاَتَكُونَنَّ عَلَى الاِْسَاءَةِ اَقْوَى مِنْكَ عَلَى الاِْحْسَان؛ در زورآزمايى قطع دوستى، به طرف مقابل، اجازه عكسالعمل مده و سعى كن تا پيروز اين معركه باشى. اگر دوست تو مىخواهد با انواع گرايشهاى نابهجا رابطه دوستى را از بين ببرد، تو با گرايشهاى مقابل، به حفظ آن ارتباط همّت گمار و اجازه مده تا او در قطع رابطه موفق شود.
همان گونه كه در ابتداى بحث اين جلسه تذكر داديم در برخى نسخهها به جاى «لايَكونَنَّ»، «لاتَكونَنَّ» آمده است. اگر «لايَكونَنَّ» باشد، در كلامِ حضرت(عليه السلام) يك مقايسه و مقابله بين دو نوع خواسته و گرايش انجام گرفته است؛ چه انسان قوت و توان انجام كارها و فعاليتهاى متنوعى دارد. از آنجا كه دامنه اين تنوع بسيار گسترده است، اين فرمايشات حضرت همان گونه كه مىتواند در مقام دوستى به كار آيد، در مقامها و رابطههاى ديگر نيز مؤثر مىباشد؛ مثلا در مقام دوستى دو نوع گرايش مخالف در وجود انسان متبلور مىگردد. يك گرايش انسان را به احسان و خيرخواهى و دلسوزى و خدمت و مهربانى دعوت مىكند و در برابر، گرايش ديگر وى را به بىمهرى و بىوفايى و خيانت به دوست و ديگران فرا مىخواند. اين دو گرايش و به تعبيرى اين دو توان، هردو در اختيار انسان است و به او اين امكان را مىدهد كه نسبت به ديگران به يكى از اين دو شكل رفتار كند. اينجاست كه حضرت(عليه السلام) به منظور بيان راه حق و رهايى انسان از اين دو گرايش متعارض مىفرمايند: قدرت بر احسان و نيكى، نبايد كمتر از قدرت تو بر بدى باشد. تلاش شما بايد بيشتر متوجه خيرخواهى و دلسوزى و مهربانى نسبت به ديگران بهخصوص رفقايتان باشد، نه اينكه به خيانت و بىمهرى و بدى و بىوفايى روى آوريد. در درون شما دو عامل و نيروى متعارض در حال كشمكش هستند. يك نيرو به شما مىگويد: دست از رفاقت با دوستان خود بشوييد و اگر از او بىوفايى و بىمهرى مشاهده كرديد شما هم بىوفايى كنيد و اگر او خيانت مىكند و دلسوزى ندارد و در مواقع ضرورى شما را تنها مىگذارد، شما هم وى را رها سازيد و بدىها و ناجوانمردىها او را به همان شكل پاسخ دهيد. در برابر اين گرايش، گرايش ديگرى وجود دارد كه مىگويد: رفاقت خود را حفظ كنيد و