به مخاطب برسانيد و عقلا از سخن گفتن شما چيزى نفهمند. ميزان متوسط و مقتضاى قاعده حد وسط، چنين اندازه‌اى است و اين تشخيص، نيازى به دستگاه‌هاى سنجش ميزان صوت ندارد.

از جمله واژه‌هاى ديگرى كه از مادّه قصد اخذ شده و در قرآن نيز به كار رفته است، واژه «مقتصِد» است. در يك معنا واژه مقتصد به فضيلت يا تمام فضايل اطلاق شده است؛ مانند اين آيه مباركه كه مى‌فرمايد: وَ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَ كَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ؛[١] از ميان آنان (اهل كتاب) گروهى ميانه‌رو هستند، و بسيارى از ايشان بدرفتارى مى‌كنند. در جايى ديگر خطاب به رسول مكرم(صلى الله عليه وآله) مى‌فرمايد: وَ لاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَ لاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَحْسُورا؛[٢] هرگز دستت را بر گردنت زنجير مكن، (و ترك انفاق و بخشش منما) و بيش از حد نيز دست خود را مگشاى كه مورد سرزنش قرار گيرى و از كار فرو مانى. هر دو نوع رفتار در بخشش مذموم است؛ نه آن‌قدر گشاده دستى كه براى خودت چيزى باقى نماند و نه آن‌قدر خسّت كه حتى پول سياهى از تو به كسى نرسد.

خلاصه آن‌كه با استناد به آيات قرآن نيز مى‌توان گفت ميانه‌روى يك اصل و قانونْ در فضايل اخلاقى است و ميزانى براى تشخيص رفتارهاى خوب و بد به دست مى‌دهد و اين حقيقت، در مجموع مورد پذيرش است.

قصد در مقابل جوْر‌

قرآن كريم در آيات اوليه سوره مباركه نحل به ذكر نعمت‌هاى الهى پرداخته، مى‌فرمايد: وَالْخَيْلَ وَالْبِغَالَ وَالْحَمِيرَ لِيَرْكَبُوْهَا وَزِينَةً...؛[٣] چهارپايان را براى شما قرار داديم تا بر آنها سوار شويد و...‌.

قرآن كريم براى بيان بعضى مطالب از شيوه «گريز زدن» استفاده مى‌كند، كه در اين آيات نيز اين روش به كار گرفته شده است. در اين شيوه، گوينده به مناسبتى از يك معنا و مطلب به معنايى عالى‌تر و مهم‌تر منتقل مى‌شود. حال در اين جا نيز خداوند متعال ابتدا مى‌فرمايد: ما

[١] مائده (٥)، ٦٦. [٢] اسراء (١٧)، ٢٩. [٣] نحل (١٦)، ٨. ‌