پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٦٩ - گذشته، چراغ راه آينده

 

درس تاريخ (١)

بسم اللّه الرّحمن الرّحيم

وَ اسْتَدْلِلْ عَلَى مَا لَمْ يَكُنْ بِمَا كَانَ فَاِنَّمَا الاُْمُورُ اَشْبَاهٌ وَ لاَ تَكْفُرَنَّ ذَا نِعْمَة فَإِنَّ كُفْرَ النِّعْمَةِ مِنَ أَلاَْمِ الْكُفْرِ وَاقْبَلِ العُذْرَ؛

از آنچه بوده بر آنچه نبوده استدلال كن؛ چه كارها مانند هم و نظير يكديگرند. ناسپاس ولى‌نعمت مباش كه‌ناسپاسى نعمت، پست‌ترين كفر است وعذرپذير باش.

 

گذشته، چراغ راه آينده‌

در شرح نامه حضرت امير المؤمنين على(عليه السلام) به امام حسن(عليه السلام) به اين جمله رسيديم كه حضرت مى‌فرمايند: براى امورى كه به وقوع نپيوسته به آنچه كه واقع شده است استدلال كن؛ يعنى حوادث و جريان‌هاى گذشته را چراغ راه آينده قرار بده. بعد با تكيه بر همين سخن و در مقام تعليل مى‌فرمايند: چون حوادث شبيه هم هستند، مى‌توان از يك شبيه به شبيه ديگر استدلال كرد.

اين جمله در ميان كلمات و سخنان حضرت(عليه السلام) جنبه موعظه و نصيحت دارد و يك بحث علمى و فلسفى نيست[١]؛ بلكه به استناد يك حقيقت مسلّم، افراد غافل را موعظه مى‌كند و از خواب غفلت بيدار مى‌سازد. به اين بيان كه وقتى انسان حوادث روزگار را بررسى مى‌كند، پى مى‌برد كه رخدادهاى عجيب و غريبى بر زندگى بشر گذشته و آدمى از يك تاريخ پر فراز و نشيب عبور كرده تا به اين‌جا رسيده است و به يقين آن حوادث هنوز پايان نپذيرفته و هم‌چنان

---

[١] در فلسفه، قاعده‌اى وجود دارد كه مى‌گويد: حكم الامثال فى ما يجوز و فى ما لايجوز واحد؛ چيزهايى كه شبيه هم هستند احكام يكسانى دارند. اين قاعده در ميان فلاسفه محل بحث است. در هر حال، منظور اين است كه اين عبارت حضرت (و استدلل ...) ربطى به آن قاعده فلسفى ندارد. ‌