از قرن‌ها قبل از ميلاد اين بحث در يونان مطرح بوده است كه: آيا همواره ميانه‌روى و حد وسط فضيلت است و افراط و تفريط ناپسند مى‌باشد؟ مثلا آيا در تحصيل علم، حد وسط مطلوب است و افراط و تفريط ناپسند و مذموم؟ يا هر چه انسان بيشتر علم بياموزد بهتر است؟ برخى كه اين قاعده را قبول ندارند، مطلوبيت علم را به عنوان نقضِ اين قاعده مطرح مى‌كنند و مى‌گويند: هيچ كس نمى‌گويد افراط در تحصيل علم مذموم است و اين سخن حرف تازه‌اى نيست. پاسخ‌هايى نيز در اين زمينه داده شده است كه مجال پرداختن به آنها نيست؛ ولى به هر حال اين قاعده مى‌تواند يك تفسير صحيح داشته باشد كه آن را تا مرز اعتبار برهانى پيش مى‌برد. اين تفسير نيازمند بيان مقدماتى است كه اينك به آن مى‌پردازيم:

در انسان، قواى مختلفى وجود دارد و اين قوا در مقام عمل با هم تزاحم پيدا مى‌كنند. اين واقعيت را هر كسى مى‌داند و مى‌تواند در خودش بيازمايد كه گرايش‌هاى مختلفى در او وجود دارد و او نمى‌تواند همه را در عمل جمع كند؛ مثلا آدمى در حالى كه دوستدار تحصيل علم و تحقيق و مطالعه است، علاقه‌مند عبادت نيز مى‌باشد و از سوى ديگر، از هم‌نشين‌ى با خانواده و فرزندانش لذت مى‌برد. روشن است كه تمام اين اعمال كم و بيش پسنديده است ولى در عمل نمى‌توان تمام اين فعاليت‌ها را انجام داد و بين آنها جمع نمود. زمانى كه انسان مشغول نماز خواندن است، مطالعه ممكن نيست، يا وقتى درس مى‌خواند، ديگر نمى‌تواند تدريس نمايد، و زمانى كه به مطالعه اشتغال دارد، بحث و گفتوگو و رسيدگى به مسايل خانواده و مسايل اجتماعى و سياسى و اقتصادى ممكن نيست. اين امور با هم تزاحم دارند و نمى‌توان آنها را با هم جمع كرد. يا بايد براى هر كدام از اين فعاليت‌ها زمانى مخصوص در نظر گرفت، يا اين كه در تمام مدت عمر به يك عمل مشغول شد وهمه كارهاى ديگر را ترك كرد؛ مثل كسانى كه سابقاً در دِير يا صومعه يا معبدى مشغول عبادت مى‌شدند و از همه فعاليت‌هاى ديگر كناره مى‌گرفتند. اينان مى‌پنداشتند كه فضيلت تنها همين است كه انسان به عبادت بپردازد و تنها مسأله مهم همين است. به هر حال چه بايد كرد؟ آيا تنها بايد به يك كار پرداخت، يا آن كه مى‌بايد با برنامه‌ريزى صحيح، مسؤوليت‌هاى متعدد را پذيرفت؟

سيره پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) و ائمه اطهار(عليهم السلام) نشان مى‌دهد كه زندگى آنها يك‌بعدى نبوده است.

‌