إِنَّ الَّذِينَ اتَّقَوْا إِذا مَسَّهُمْ طائِفٌ مِنَ الشَّيْطانِ تَذَكَّرُوا فَإِذا هُمْ مُبْصِرُونَ‌ وَ إِخْوانُهُمْ يَمُدُّونَهُمْ فِي الغَيِّ ثُمَّ لا يُقْصِرُونَ. [١]

اعراف (٧) ٢٠١ و ٢٠٢

تبرئه از اضلال‌

٣٦. مستكبران، تبرئه‌كننده خود در قيامت، از نسبت گمراه‌كنندگى مستضعفان به آنان:

وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهذَا الْقُرْآنِ وَ لا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ لَوْ تَرى‌ إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى‌ بَعْضٍ الْقَوْلَ يَقُولُ الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لَوْ لا أَنْتُمْ لَكُنَّا مُؤْمِنِينَ‌ قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا لِلَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا أَ نَحْنُ صَدَدْناكُمْ عَنِ الْهُدى‌ بَعْدَ إِذْ جاءَكُمْ بَلْ كُنْتُمْ مُجْرِمِينَ.

سبأ (٣٤) ٣١ و ٣٢

سنّت اضلال‌

٣٧. سنّت الهى در اضلال بى‌تقوايان:

وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِلَّ قَوْماً بَعْدَ إِذْ هَداهُمْ حَتَّى يُبَيِّنَ لَهُمْ ما يَتَّقُونَ إِنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ. [٢]

توبه (٩) ١١٥

٣٨. گمراه شدن انسانها به سبب پيروى از شيطان، سنّتى الهى:

كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَ يَهْدِيهِ إِلى‌ عَذابِ السَّعِيرِ.

حج (٢٢) ٤

٣٩. سنّت الهى در گمراه نمودن متجاوزان از حدّ و ترديدكنندگان در حقّانيّت دين:

... كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ. [٣]

غافر (٤٠) ٣٤

٤٠. سنّت الهى، در گمراه نمودن بيماردلان و منافقان:

... وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ وَ الْكافِرُونَ ما ذا أَرادَ اللَّهُ بِهذا مَثَلًا كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ يَشاءُ وَ يَهْدِي مَنْ يَشاءُ ....

مدّثر (٧٤) ٣١

٤١. سنّت الهى، در گمراه نمودن كافران:

وَ إِذا تُتْلى‌ عَلَيْهِمْ آياتُنا بَيِّناتٍ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَقاماً ... قُلْ‌

[١] . بر اين اساس كه ضمير در «لايقصرون» به شياطين‌باز گردد. «اقصار» مصدر «يقصرون» به معناى دست برداشتن است. (مجمع‌البيان، ج ٣-/ ٤، ص ٧١٠)

[٢] . گاهى گمراهگرى را به خداوند نسبت مى‌دهند كه‌معنايش به تحيّر و شك انداختن است (همان، ج ١-/ ٢، ص ١٦٧) و يا مجازات و خذلان است، به سبب سوء اختيارى كه بنده دارد (الميزان، ج ١، ص ٩٦) و يا از اين جهت است كه خداوند، فطرت انسان را به‌گونه‌اى آفريده كه اگر راهى را برود، چه نيكو باشد، چه مذموم به آن انس مى‌گيرد و آن را صواب مى‌پندارد و منصرف شدن از آن راه بر او سخت مى‌گردد و گويا مانند طبعش مى‌شود؛ از طرفى چون هر چيزى كه سبب وقوع فعلى باشد مى‌توان فعل را به آن نسبت داد، ضلالت بنده را نيز به خداوند نسبت مى‌دهند. (مفردات، ص ٥١١، «ضل»)

[٣] . با استفاده از كلمه «كذلك» كه مفيد سنّت الهى است‌