عاد، از فرزندان «ارم بن سام بن نوح» بود. فرزندان و قبيله وى در سرزمين احقاف‌ [ريگ‌زارى ميان عمّان و حضرموت‌] در منطقه جغرافيايى يمن سكونت داشتند. قبيله عاد، بعد از هلاكت قوم نوح، تشكيل شد. آنها افرادى بلندقامت، تنومند و با قدرت بالاى جسمانى بودند. برخوردارى از تمدّن و شهرنشينى، از ويژگيهاى قوم عاد بود. هود عليه السلام، كه از جهت نسب با قوم عاد مشترك بود، به سوى آنان مبعوث گرديد.

گفتنى است از آيه شريفه «و انّه أهلك عاداً الأولى‌» [نجم (٥٣) ٥٠] استفاده مى‌شود كه دو عاد وجود داشته است: بعد از هلاكت عاد اول، عاد دوم به وجود آمدند.

قوم عاد، مردمى بت‌پرست، مرفّه و ثروتمند بودند كه در پى تكذيب رسالت هود عليه السلام با عذاب آسمانى و توفان بادهاى تند و سرد به هلاكت رسيدند. [٢] در اين‌ مدخل از واژه‌هاى‌ «عاد»، «قوم عاد»، «قوم هود» و سياق برخى از آيات استفاده شده است.

اهمّ عناوين: اتمام‌حجّت با عاد، اشراف عاد، انبياى عاد، تاريخ عاد، دعوت از عاد، عذاب عاد.

آبگيرهاى عاد

١. اقدام قوم عاد به ساختن آبگيرهاى مستحكم:

كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ‌ وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ. [٣]

شعراء (٢٦) ١٢٣ و ١٢٩

٢. غفلت از مرگ و پندار جاودانگى در دنيا، موجب ساختن آبگيرهاى مستحكم از ناحيه قوم عاد:

كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ‌ وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ.

شعراء (٢٦) ١٢٣ و ١٢٩

٣. ساخت آبگيرهاى مستحكم به دست قوم عاد، بر اثر پندار جاودانگى در دنيا و غفلت از مرگ، موجب سرزنش آنها از ناحيه هود عليه السلام:

كَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِينَ‌ إِذْ قالَ لَهُمْ أَخُوهُمْ هُودٌ أَ لا تَتَّقُونَ‌ وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ.

شعراء (٢٦) ١٢٣ و ١٢٤ و ١٢٩

آثار باستانى عاد

٤. خانه‌هاى بازمانده از قوم عاد، نشان هلاكت و نابودى آنان با عذاب الهى:

وَ كَمْ أَهْلَكْنا مِنْ قَرْيَةٍ بَطِرَتْ مَعِيشَتَها فَتِلْكَ مَساكِنُهُمْ لَمْ تُسْكَنْ مِنْ بَعْدِهِمْ إِلَّا قَلِيلًا وَ كُنَّا نَحْنُ الْوارِثِينَ. [٤]

قصص (٢٨) ٥٨

[١] . زمان دلوك شمس تا غسق الليل، وقت نمازهاى‌چهارگانه است. نماز ظهر و عصر از زوال تا مغرب مشترك است و نماز مغرب و عشا از غروب تا فراگيرى شب. (مجمع‌البيان، ج ٥-/ ٦، ص ٦٧٠)

[٢] . تاريخ طبرى، ج ١، ص ١٥٠؛ البداية و النّهايه، ج ١، ص ١١٩؛ معجم قبائل العرب، ج ٢، ص ٧٠٠-/ ٧٠١

[٣] . در اينجا ممكن است «مصانع» جمع «مصنع» محلّ جمع‌آورى آب باشد. (الكشاف، ج ٣، ص ٣٢٦؛ لسان‌العرب، ج ٧، ص ٤٢١، «صنع»)

[٤] . «تلك» اشاره به چيزى است كه آنان مى‌شناختند؛ از خانه‌هاى عاد، ثمود و قوم لوط. (مجمع‌البيان، ج ٧-/ ٨، ص ٤٠٧)