برهان وجوب و امكان‌ برهان «وجوب و امكان» برهانى است فلسفى براى اثبات وجود خداوند. در اين برهان، «امكان اشيا» حد وسط قرار مى‌گيرد و نخست واجب و سپس ضرورت تناهى سلسله ممكناتى كه واسطه در ايجادند، اثبات مى‌شود. برهان چنين است: بنابر حكم عقل و به اقتضاى حصر عقلى، هر موجودى از دو فرض خارج نيست يا واجب‌الوجود است يا ممكن‌الوجود» ؛ زيرا ممتنع‌الوجود هرگز وجود خارجى نداشته و نخواهد داشت. حال اگر هستى جزو ذات موجودى باشد نه جداى از آن، به گونه‌اى كه نيازمند غير نباشد، آن موجود «واجب‌الوجود» است. امّا ممكن الوجود آن است كه هستى جزو ذاتش نيست و محتاج به غير است و هرگز بى اتّكا به موجود واجب‌الوجود هستى بخش، به وجود نمى‌آيد؛ زيرا اين‌گونه موجودات در حاقّ ذاتشان اقتضاى وجود و عدم را دارا نيستند، بلكه نسبت به وجود و عدم مساوى‌اند و به همين دليل، براى موجود شدن به موجودى ديگر وابسته‌اند كه نعمت وجود را به آنها افاضه كند. بنابراين، وجود موجودات ممكن در جهان خارج، حاكى از وجود موجودى است كه واجب الوجود است و هستى‌اش از خود او است و نيازمند به ديگران نيست؛ زيرا اگر موجود واجب‌الوجودِ هستى بخش در ميان نباشد، سلسله ممكنات- كه همگى نيازمند به غيرند- به جايى ختم نمى‌شوند و نيازمندى‌شان به وجود برطرف نمى‌گردد و هرگز موجود نخواهند شد. فرض سلسله بى‌نهايت از ممكنات متّكى بر يكديگر نيز كارساز نخواهد بود؛ زيرا دور و تسلسل پيش مى‌آيد و اين از امورى است كه بطلانش در فلسفه ثابت است. پس، بايد به موجود بى‌نيازى برسند و اين همان واجب الوجود، يعنى خداوند متعال است.