ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨٦ - آيا دين از مقولهء ايده ئولوژى است

همهء آنها همان گونه كه گفتيم با كمال هماهنگى مكتب و ايده ئولوژى اسلامى را تشكيل مى دهند .
دو - اگر كسى اطلاع از سرگذشت معارف كلامى و حكمى و فقهى و تفسيرى و سياسى در مكتب اسلامى داشته باشد ، به خوبى مى فهمد كه اسلام از يك هويت مكتبى قاطعانه اى برخوردار است كه كوچكترين انحراف از آن هويت ، به وضوح آشكار مى گردد . اما اختلافات نظرى در اركان و اجزاء تشكيل دهندهء مكتب و ايده ئولوژى اسلامى ، مربوط به بازبودن نظام ( سيستم ) اين مكتب است كه مانع ركود و محدوديت آن ، در زمان و محيط معين مى باشد .
سه - اصول و قضاياى ضرورى در دين اسلام مانند نماز ، روزه ، حج و كليات ابواب فقه و مالياتهاى شرعى كه براى ادارهء اقتصاد جامعه مقرر شده است و ديگر قضاياى ضرورى همان گونه كه در شمارهء يكم اشاره كرديم با كمال هماهنگى يك ايده ئولوژى با كمال استقلال و هويت در عقائد و احكام و تكاليف و حقوق ، در گذرگاه تاريخ در جوامع اسلامى مشغول فعاليت مى باشد .
٢ . دين يك پديدهء رازدار و حيرتانگيز است و اين معنى ضد ظاهرگرايى است و خاصيت روشنى و دقت و ظاهرى بودن كه در ايده ئولوژىها است . اين مطلب با اين جملات تكميل شده است كه ايده ئولوژى دعوت به ظواهر و گريز از اسرار است . . . مجموعه اى از موضوعهاى سطحى ، واضح و مشخص است : خدا ، انسان ، تاريخ ، معاد و . . . اما دين مملو از محكم و متشابه است . سپس اين مطلب را هم كه در حقيقت شبيه به اين است كه خداوند مغزهاى بشرى را به ابهام انداخته و به شكنجهء فكرى مبتلا ساخته است ، قبول كرده‌اند ، متأسفانه ، اين نويسندگان در اين حقيقت عظمى نمى انديشند كه حيرت اعلى كه فوق همهء علوم و معارف است ، غير از حيرتى است كه موجب شكنجهء