ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٣٦ - ٥ وجوب وفاء به پيمانها ،

٧٧ - تعليق حكم به يك وصف ، عليت آن وصف را براى حكم اثبات مى كند .
تعليق الحكم بالوصف مشعر بالعلَّيّه ٧٨ - در موارد تعارض وصف و اشاره ، اشاره مقدم است مشروط بر اين كه مختصات و اوصاف موارد اشاره آشكار باشد . فى تعارض الوصف و الاشارة تقدّم الاشارة بشرط أن يكون مختصات الموضوع و أوصافها واضحة ٧٩ - ناتوانى از اداى دين موجب تأخير آن است .
فأن كان دو عسرة فنظرة ألى ميسرة ٨٠ - نفى تكاليف فوق طاعت رفع عن أمّتى تسعة . . . و ما لا يطيقونه تبصره - شماره ( ٢ ) از اصول و قواعد قاعدهء نفى حرج مطرح شده است . بنا بر اين ما سه قاعدهء نفى داريم كه ممكن است با يكديگر اشتباه شوند : ١ - نفى عسر ٢ - نفى حرج ٣ - نفى تكاليف فوق طاعت . دلائل فقهى كه اين سه قاعده را اثبات مى كند ، متعدد است ، از آن جمله عقل . حكم بديهى عقل اين است كه تكليف بايد موجب آزار و ايذاء مكلف نباشد .
و ترديد نيست در اين كه آزار ، با مشقت ( عسر ) نيز ، تحقق پيدا مى كند . حرج مشقتى بالاتر از عسر است ، و فوق طاقت بالاتر از توانايى است كه به اضافهء حاكميت عقل بر مانعيت آنچه كه فوق طاقت است ، از تكليف ، آيات متعددى مانند : ( لا يُكَلِّفُ الله نَفْساً إِلَّا وُسْعَها ) . إِنَّ شَريعَتَنا سَهْلَةً سَمْحَةٌ و فرمودهء پيامبر اكرم ( ص ) ) * ، يا علىّ أن هذا الدّين متين فاوغلوا فيه برفق و لا تكونوا كالرّكب المنبتّ لا سفرا قطع و لا ظهرا ابقى .
( يا على ، اين دين متين است ، لذا با لطافت و مدارا در آن فرو رويد و مانند آن سوار نباشيد كه براى عجله و سرعت ، نه سفرى را پيموده باشد و نه پشت سالم بر مركب باقى گذاشته باشد . )

( ١ ) . الكافى باب الاقتصاد فى العبادة .