ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٢١ - استناد دوم

( إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَالأَرْضِ . . . ) [١] ( خداوند از آسمان آبى را فرستاد و به وسيلهء آن زمين را پس از آنكه ركود داشت احياء نمود . ) اين آيه صريح است در سببيت و عليت واسطه اى موجودات و قوانين آنها در جريان كائنات . بهترين توضيح را در بارهء اين نظريه جلال الدين محمد مولوى به قرار زير مطرح نموده است :
< شعر > سنگ بر آهن زنى آتش جهد هم به امر حق قدم بيرون نهد آهن و سنگ ستم بر هم مزن كاين دو مى زايند همچون مرد و زن سنگ و آهن خود سبب آمد و ليك تو به بالاتر نگر اى مرد نيك كاين سبب را آن سبب آورد پيش بىسبب هرگز سبب كى شد ز خويش اين سبب را آن سبب عامل كند باز گاهى بىپر و عاطل كند وان سببها كانبيا را رهبرست آن سببها زين سببها برتر است اين سبب را محرم آمد عقل ما وان سببها راست محرم انبيا اين سبب چه بود به تازى گورسن اندرين چه اين رسن آمد به فن گردش چرخ اين رسن را علتست چرخ گردان را نديدن زلَّتست اين رسنهاى سببها در جهان هان و هان زين چرخ سرگردان مدان < / شعر > استناد دوم - از ديدگاه منابع اسلامى ، آيات بسيار فراوان به وجود آمدن و بروز موجودات و حوادث عالم هستى را بطور مستقيم به خدا نسبت مى دهد كه تفسير و توضيح آنها با مطالبى كه در مبحث قبلى گفتيم ، امكانپذير است . نمونه هايى از اين آيات به قرار زير است : ١ - ( أَ فَرَأَيْتُمْ ما تُمْنُونَ أَ أَنْتُمْ تَخْلُقُونَه أَمْ نَحْنُ الْخالِقُونَ ) [٢] . . . ( أَ فَرَأَيْتُمْ ما تَحْرُثُونَ ) .
( أَ أَنْتُمْ تَزْرَعُونَه أَمْ نَحْنُ الزَّارِعُونَ ) [٣] ( أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ . ) [٤] ( أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوه مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ ) [٥]

[١] . النحل ، آيه ٦٥ .
[٢] . الواقعه ، آيه ٥٨ و ٥٩ .
[٣] . واقعه ، آيات ٦٣ و ٦٤ و ٦٨ و ٦٩ .
[٤] . واقعه ، آيات ٦٣ و ٦٤ و ٦٨ و ٦٩ .
[٥] . واقعه ، آيات ٦٣ و ٦٤ و ٦٨ و ٦٩ .