ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٤٧ - سه - نمونه اى از اصول قواعد حقوقى بطور عام ،

استعمال استثنايى بوده و مى تواند به معناى مقدمهء ضرورى « حكم صحيح » ( انشاء و جعل بايستگى يا شايستگى يا . . . در بارهء يك شيء ) بوده باشد نه خود حكم .
آيات قرآنى كه حكم و بعضى مشتقات آن ، در آنها وارد شده است
آيات قرآنى كه حكم و بعضى مشتقات آن ، در آنها وارد شده است اين آيات بر چند قسم تقسيم مى گردند :
قسم يكم
قسم يكم - آياتى است كه « حكم مستند به خدا را بيان مى نمايد . شمارهء آيات مربوط به اين گروه ، ٥٥ آيه است . آنچه كه در اين قسم آمده است ، آياتى است كه حاكميت و داورى مطلق خداوندى را متذكر مى شود . مانند ( قالَ الَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُلٌّ فِيها ) [١] ( خداوند ميان بندگان داورى فرموده است ) حكم در اين قسم از آيات به معناى داورى و حاكميت است نه به معناى علم و حكمت ، اگر چه علم و حكمت مطلقهء خداوندى در مقدمات حاكميت و داورى مى باشد .
قسم دوم
قسم دوم - حكم مستند به پيامبران الهى مانند ( وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ ) [٢] ( و اگر حكم كردى ، ميان آنان با عدالت حكم كن ) حكم به اين معنى ( داورى و قضا ) در ١٤ مورد از آيات آمده است .
قسم سوم
قسم سوم - حكمهايى كه مردم صادر مى كنند مانند ( وَإِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ تَحْكُمُوا بِالْعَدْلِ ) [٣] ( و اگر ميان مردم حكم كرديد بايد بر مبناى عدالت حكم كنيد ) حكم به اين معنى ( داورى و نظر دادن ) در ١٧ مورد از آيات آمده است .
قسم چهارم
قسم چهارم - حكم مستند به كتاب آسمانى مانند ( وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيه ) ( و خداوند به همراه پيامبران كتاب بر مبناى حق فرستاد تا در بارهء آنچه كه مردم اختلاف مى ورزيدند حكم كند . ) [ البقرة ، آيه ٢١٣ ] اين قسم در ٣

[١] . غافر آيه ٤٨ .
[٢] . المائده آيه ٤٢ .
[٣] . النساء آيهء ٥٨ .