ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٧٤ - وحدت و هماهنگى همهء شئون حيات انسانى در دين اسلام

ديگر بر آنها چيره شدند آن وقت اختلاف بين دو قدرت دوباره شروع شد . » [١] روسو در جاى ديگر مى گويد : « قوانين يهود كه هنوز باقى است و شريعت فرزند اسماعيل محمد ( ص ) كه از ده قرن پيش بر تمام دنيا حكمفرما است ، هنوز هم از عظمت مردان بزرگى كه آنرا تدوين نموده‌اند ، حكايت مى كند . فلاسفهء خودپسند و متدينين متعصب و لجوج [ ارزش ] اين مردان بزرگ را به جا نياورده‌اند ، ولى مرد سياسى واقعى در تشكيلات ايشان ، قريحهء بزرگى را مى بيند كه موجد [ مبانى ] و مؤسسات [٢] با دوام است . » ٢ . روبرت هوگوت جاكسون ، دادستان ديوان كشور ممالك متحدهء آمريكا چنين مى گويد : « . . . به نظر يك نفر آمريكايى اساسىترين اختلافات در رابطه ميان قانون و مذهب قرار دارد .
در غرب حتى در آن كشورها كه عقيدهء محكم به تفكيك مذهب از سياست ندارند ، سيستم قانونى را يك موضوع دنيوى مى دانند كه در آن ، مقتضيات وقت رل بزرگى بازى مى كند . البته نفوذهاى مذهبى در تشكيل قوانين خيلى قوى و مؤثر بوده‌اند . » قانون عبرى پنتاتوك كه پنج كتاب اول تورات باشد ، تعليمات مسيح و قوانين كليسايى هر كدام كمكى به فكر قانونى ما كرده‌اند . در ازمنهء پيش غير معمولى و غير عادى نبوده كه سياستمداران با نفوذ و قضاوت و قانونگذاران را از ميان مشايخ كليسا انتخاب كنند . ولى با وصف همهء اينها ، قانون به صورت يك امر دنيوى باقى مانده است .
مجالس متعدد براى وضع قانون و دادگاهها براى اجراى آن به وجود آمده‌اند و اينها تأسيسات اين جهانى به شمار مى آيند كه با دولت سر و كار دارند و مسئول آن مى باشند

[١] . قرارداد اجتماعى ، ژان ژاك روسو ، ترجمهء غلامحسين زيركزاده ، ص ١٩٥ .
[٢] . همان مأخذ ، ص ٨٦ .