ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ١٨ - صانع غير از مصنوع و ايجاد كنندهء حدّ غير از حدّ محدود و پروردگار غير از پرورده شده است

خاصّ خود نسبت مى دهد . مانند انتساب نتايج و معلولات كارهاى اختيارى انسان به خود انسان - ( مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّه حَياةً طَيِّبَةً . . . ) [١] ( هر كس از مرد و يا زن عمل صالح انجام بدهد در حالى كه او داراى ايمان است ، [ در نتيجه ] ما حياة پاكيزه براى او عطا خواهيم نمود . ) ( كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ ) [٢] ( هر نفسى در گرو اندوخته خويش است . ) ( إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لأَنْفُسِكُمْ وَإِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها ) [٣] ( اگر نيكى كنيد ، به خودتان نيكى كرده‌ايد و اگر بدى كنيد ، به ضرر خود شما تمام خواهد شد . ) بديهى است كه بروز نتايج كارهاى انسانها در اين دنيا ، در سراى آخرت مربوط به آن كارها است كه بطور علل و اسباب به وجود آمده و نتايجى را كه معلولات و مسببات آن كارها است ، به دنبال خواهد داشت .
( وَهُزِّي إِلَيْكِ بِجِذْعِ النَّخْلَةِ تُساقِطْ عَلَيْكِ رُطَباً جَنِيًّا ) [٤] ( شاخهء درخت را به سوى خود بلرزان ( تكان بده ) درخت خرما ، خرماى تازه اى را براى تو به زمين خواهد انداخت . ) ملاحظه مى شود كه خداوند سبحان حضرت مريم عليهما السلام را به تمسك به قانون طبيعى كه تكان دادن درخت براى افتادن ميوه به زمين است ، دستور مى دهد . خداوند مصداق قانون علَّيّت را متذكر مى شود .
٢ - بعضى از آيات وجود دارد كه يكى از علل جريان معينى از علل و معلولات را بيان مى كند و پس از آن واحدهايى متسلسل از علل و معلولات را مطرح مى نمايد . - ( وَتَرَى الأَرْضَ هامِدَةً فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ ) [٥] ( و زمين را

[١] . النحل ، آيه ٩٧ .
[٢] . المدثر ، آيهء ٣٨ .
[٣] . الاسراء ، آيه ٧ .
[٤] . مريم ، آيه ٢٥ .
[٥] الحج ، آيهء ٥ .