فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٧٦ - فصل برخى از احكام اقسام سبق

سبق رتبى كه به آن سبق مكانى نيز مى‌گويند همانطورى كه قبلا اشاره شد

بر دو قسم است:

١- تقدّم از نظر رتبه طبعى و عقلى است.

٢- تقدّم از جهت وضع و حسّ.

مثال اوّل چ ون تقدّم جنس عالى (جوهر) بر متوسّط (جسم) و متوسّط بر

سافل (حيوان) يا تقدّم نوع عالى (جسم) بر نوع متوسّط (نامى- حيوان) و متوسّط بر

نوع حقيقى (انسان).

و مثال دوّم مانند تقدّم امام بر مأموم باعتبار تقدّم مكانى.

قوله: من ايّة مقولة كانت: يعنى تقدّم از نظر رتبه عقلى منحصر به جواهر نيست‌

بلكه در اعراض از هر مقوله‌اى كه باشند اين معنا محقّق است مثلا در مقوله كمّ‌

مى‌گوئيم:

كم مطلق و اعمّ از متّصل و منفصل مقدّم است بر كم مقدارى و آن مقدّم‌

است بر كم قار و آن مقدّم است بر خطّ مطلق و آن مقدّم است بر خطّ مستقيم.

يا مثلا در مقوله كيف مى‌گوئيم:

كيف مطلق و اعمّ از محسوس و نفسانى مقدّم است بر كيف محسوس و آن‌

بر كيف مبصر و آن بر رنگ و آن بر سفيدى عاج.

و يا مثلا در مقوله اضافه مى‌گوئيم:

اضافه نوعيّه همچون تحت بودن كف اطاق نسبت به سقف مقدّم است بر

تحت بودن سقف نسبت به آسمان.

متن: « ١٥٢ »