فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٥ - فائده فرض اين مثال

بديگرى نه اباء از وجود آن داشته و نه از عدمش.

امّا دليل اينكه چ طور بين آندو علاقه لزوميّه نيست اينستكه اگر چ نين مى‌بود

مسلّما يكى از آندو كه معلول باشد واجب نبود و اين خلاف فرض است چ نان چ ه اگر

هر دو را معلول علّت سوّمى بدانيم هر دو را بايد ممكن فرض كنيم و حال آنكه هر

دو را واجب دانستيم.

فائده فرض اين مثال‌

البتّه چ نان چ ه از شرح بالا معلوم ميشود براى ممكن بالقياس مثال واقع در

خارج نداريم بلكه مثالش فرضى است لذا جاى اين سئوال هست كه امر غير واقع و

فرضى چ ه ثمره و نتيجه‌اى دارد؟.

در جواب مرحوم مصنّف ميفرمايند:

از اين مثال فرضى در بسيارى از موارد و مسائل استفاده مى‌كنند از جمله‌

حضرات متكلّمين و حكماء در مسئله بساطت حقتعالى و نفى اجزاء از حضرتش‌

باين تقرير:

خداوند تعالى بسيط است زيرا اگر مركّب از اجزاء باشد يا اين اجزاء ممكن‌

هستند و يا واجب در صورت اول لازم مى‌آيد واجب ممكن باشد و اين خلاف فرض‌

است زيرا مركّب از ممكن قطعا ممكن است و در صورت دوّم يا بين اجزاء علاقه‌

لزوميّه اقتضائيّه هست همچنانكه بين جنس و فصل است زيرا فصل علّت محصّله‌

جنس مى‌باشد يا چ نين نيست بلكه مجرّد تقارن و مصاحبت بين آنها است.

در صورت اوّل لازم مى‌آيد آن جزئيكه معلول است واجب نباشد و اين‌

خلاف فرض است چ نان چ ه صورت دوّم نيز چ نين است زيرا مستلزم نفى تركيب‌

مى‌باشد، چ ه آنكه تحقّق مركّب معلول اجزائى است كه بين آنها علاقه لزوميّه باشد

و مجرّد تقارن و تصاحب كافى در حصول مركّب نيست.