فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٢٧ - فصل در بيان ابحاثى كه تعلق به امكان دارند

يلاحظها من حيث هى مقطوعة النّظر عن اعتبار الوجود و علّته و العدم‌

و علّته فيصفها بسلب الضّرورتين.

و امّا عند اعتبارهما فمحفوفة بالضّرورتين او الامتناعين.

و منها قولنا: و هو، اى الامكان الّذاتي، مع الغيرىّ من ذين، اى‌

الوجوب و الامتناع، اجتمع، بخلاف الذّاتي منهما مع الغيرىّ منهما.

و لا منافات بين لا اقتضاء من قبل ذات الممكن للوجود و العدم و

اقتضاء من قبل الغير للوجود او العدم.

ترجمه:

فصل در بيان ابحاثى كه تعلّق به امكان دارند

مرحوم مصنّف ميفرمايد:

برخى از اين ابحاث باصل موضوع و بعضى از آنها بلواحق آن متعلّق‌

مى‌باشند از جمله اين ابحاث قول ما است كه گ فته‌ايم:

عروض امكان بر ماهيّت بواسطه تحليل و تجزيه عقل مى‌باشد چ ه آنكه عقل‌

ماهيّت را من حيث هى هى و با قطع نظر از اعتبار وجود و عدم و علّت ايندو آنرا

ملاحظه كرده و سپس به سلب ضرورت وجود و عدم متّصفش مى‌كند.

و امّا با اعتبار ايندو پ س ماهيّت يا محفوف به ضرورت وجود و عدم بوده و يا

موصوف بامتناع ايندو مى‌باشد و از جمله آنها قول ما است كه گ فته‌ايم:

امكان ذاتى با وجوب و امتناع غيرى جمع مى‌شود بخلاف وجوب و امتناع‌

ذاتى كه با وجوب و امتناع غيرى ابدا اجتماع نمى‌كنند و هيچ منافاتى نيست بين‌

لا اقتضاء از ناحيه ذات ممكن براى وجود و عدم و بين اقتضاء از قبل غير براى ايندو.

شرح فارسى:

توضيح‌

مباحث امكان‌

البتّه در اين فصل بعضى از ابحاث راجع بنفس امكان بوده و پ اره‌اى ديگر