فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٦٣ - فرق اجزاء عقلى با اجزاء خارجى

دو جنس نيز در يك مرتبه غير ممكن است واقع گ ردند و مقصود از مرتبه واحد اينست‌

كه در طول هم نباشند و الّا اگر يكى از آنها جنس ديگرى و جزء آن باشد استحاله و

محذورى پ يش نمى‌آيد همچون نامى و حيوان كه هر دو جنس انسان هستند و در

عين حال نامى جنس و جزء حيوان است.

٤- چ ه بسا فصل قريب براى ماهيّتى معلوم و مشخّص نيست تا به واسطه‌

آن ميزبين انواع حاصل شود فلذا اقرب و اخصّ عوارض آن را به جاى آن قرار داده و

همان امتيازى كه ببركت منزّل عليه حاصل مى‌شد از ناحيه منزّل نيز محقّق مى‌گردد

چ نان چ ه ناطق نسبت به انسان چ نين است و ملزوم آن در حقيقت فصل حقيقى است‌

اگرچه ندانيم چ يست كما قاله الشّيخ.

٥- گ اهى اقرب و اخصّ لوازم نيز مشتبه مى‌شود و نسبت به دو شيى‌ء

معلوم نيست كدام يك از اين دو واجد اين خصوصيّت هستند لذا هر دو را منضمّا

بجاى فصل قرار مى‌دهند چ نان چ ه حسّاس و متحرّك بالاراده چ نين هستند و اين‌

باعث توّهم فصل بودن اين دو شده ولى واقع چ نين نيست بلكه ملزوم اين دو فصل‌

حقيقى است.

شرح عربى: و الفصل منطقى، و هو لازم الفصل الحقيقى كالنّاطق او النّطق للانسان‌

فهو ليس فصلا حقيقيّا اذ لو اريد النّطق الظّاهرى كان كيفا مسموعا و

لو اريد النّطق الباطنى اى درك الكلّيّات كان كيفا او اضافة و انفعالا

و كلّها اعراض لا تقوّم الجوهر النّوعى و لا تحصّل الجوهر الجنسى و مثله‌

الصاهل و النّاهق و الحسّاس و المتحرّك بالارادة و غيرها و قد تقرّر انّ‌

الشّيى‌ء غير معتبر فى المشتقّات و لا سيّما الفصول.

ترجمه: برخى از فصول، فصل منطقى هستند و آن لازمه فصل حقيقى است همچون‌

ناطق يا نطق براى انسان چ ه آنكه آن فصل حقيقى نميباشد زيرا اگر مقصود نطق‌

ظاهرى باشد پ س آن كيف مسموع است و اگر مراد نطق باطنى يعنى درك كلّيّات‌

است پ س يا از مقوله كيف بوده و يا اضافه و يا انفعال و هر كدام كه باشد عرض‌