فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٢٧ - فصل در بيان مقوله كيف

احدها: ما اختصّ بالنّفس، و يقال له الكيفيّات النّفسانيّة كالعلم و

الارادة و القدرة و الجبن و الشّجاعة و نظائرها.

و، ثانيها: ما اختصّ بكم، و يقال له الكيفيّات المختصّة بالكميّات‌

كالاستقامة و الانحناء و الشّكل و نحوها ممّا اختصّ بالكم المتّصل و

كالزّوجيّة و الفرديّة و نحوهما ممّا اختصّ بالكمّ المنفصل.

ترجمه:

فصل در بيان مقوله كيف‌

كيف عبارتست از هيآتى كه قار و ثابت بوده نه قبول نسبت كرده و نه‌

قسمت.

مرحوم مصنّف در ذيل « ما قرّ من الهيآت» مى‌فرمايد:

يعنى كيف هيئت قارّه است بنابراين حركت و « ان يفعل» كه مقوله فعل‌

بوده و « ان ينفعل» كه مقوله انفعال است از تعريف كيف خارجند زيرا اين سه قارّ

نيستند.

و در دنبال « لم ينتسب» مى‌افزايند:

اعراض نسبيّه بدين ترتيب از تعريف كيف بيرون مى‌روند.

و بدنبال « و يقتسم» مى‌فرمايد:

اينكلمه معطوف است بر مدخول « لم » بنابراين تقدير « لم يقتسم» مى‌شود.

و در تعقيب « بالذّات » مى‌فرمايد مقوله « كم » از تعريف خارج مى‌شود

زيرا مقوله « كم » « ذاتا » قبول قسمت مى‌كند.

و بهر تقدير كيف به چ هار قسم تقسيم مى‌گردد.

١- كيفى كه اختصاص به نفس دارد و بآن كيف نفسانى گ ويند مانند

علم، اراده، قدرت، ترس، شجاعت و نظائر اين صفات.

٢- كيفى كه اختصاص به مقوله كم دارد و بآن كيف مختصّ به كميّات‌

گ ويند مانند استقامت، انحناء، شكل و امثال اينها از اوصافى كه به كم متّصل‌

اختصاص دارند و مانند زوجيّت و فرديّت و صفات ديگر كه شبيه باينها بوده و