فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٦٩ - اضافه اشراقيه

٢- نسبت هر طرف بطرف ديگر از حيث قوّه و فعل بايد مساوى باشد به‌

اين معنا اگر نسبت يكطرف بطرف ديگر بالفعل بود نسبت طرف ديگر نيز بايد

همينطور باشد و اگر نسبت يكطرف بالقوّه باشد نسبت طرف ديگر نيز بايد همچنين‌

باشد.

٣- مرحوم خواجه طوسى در اساس مى‌فرمايد:

موضوع مضاف و آن ماهيّت كه مضاف مقول باشد بقياس با او با هم مع‌

باشند يا در خارج چ ون پ در و پ سر يا در ذهن چ ون عالم و معلوم و متقدّم و متأخّر و در

هر يكى از اين دو متضايف اضافتى باشد يا هر دو از يك نوع مانند برادرى چ ه هر دو

را برادر يكديگر گ ويند و همچنين دوستى و برابرى و مساوات و مشابهت و تضادّ و

غير آن و آن را اضافه متكرّره خوانند و يا در هر يكى اضافه از نوعى ديگر باشد چ ون‌

پ درى و پ سرى و علّت و معلول و عالم و معلوم و قوى و مقوى عليه و مانند آن و آنرا

اضافه غير متكرّره خوانند انتهى.

٤- و از خواصّ اينمقوله آنكه بر تمام اشياء و موجودات عارض شود حتّى‌

بر واجب حقتعالى زيرا هر شيئ لا اقلّ نسبت بشيئ ديگر يا مماثل آنست و يا

مخالف يا علّت آنست و يا معلول براى آن و تمام اين مفاهيم از امور نسبيّه و اضافيّه‌

است.

و امّا عروض اين مقوله بر واجب: زيرا صفاتى در حضرتش هست از قبيل‌

خالقيّت، مبدئيّت، رازقيّت و امثال آن كه تمام از همين مقوله هستند البتّه مقصود از

عروض آنها بر حقتعالى عنوان آنها است نه آنكه حقيقيت آنها عارض و ذات اقدسش‌

معروض باشد و بعبارت ديگر آنها مضاف و حقتعالى مضاف اليه باشد بلكه اضافه‌

حضرتش به اين صفات از قبيل اضافه اشراقيّه است نه مقولى.

اضافه اشراقيّه‌

اضافه اشراقيّه: آنست كه اضافه يكطرفه است و مضاف اليه نفس اضافه‌

است چ نان چ ه گ وئيم علم خدا به اشياء بنحو اضافه اشراقى است يعنى علم او عين‌