فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠١٠ - توضيح عرض و اقسام آن

سپس مى‌فرمايد:

كم و كيف و وضع و اين و له (كلمه « له » اسم ديگرى است براى مقوله‌

ملك وجده) و متى و فعل و مضاف و انفعال جملگى اجناس قصوى و عاليه‌اى‌

هستند كه از نظر معلّم اوّل (ارسطاطاليس) ثابتند، پ س اجناس عاليه مقولات عرضى‌

نه تا مى‌باشند.

و بسه تا يعنى مقولات سه‌گانه كم و كيف و نسبت نيز برخى قائل شده‌اند.

البتّه اين سه مقوله شامل هفت مقوله‌اى كه ارسطو و اتباعش هر يك از

آنها را جنس عالى قرار داده‌اند مى‌شود.

و برخى ديگر مقولات را چ هار تا يعنى سه مقوله مذكور باضافه حركت‌

دانسته‌اند.

قول اوّل تعلّق به صاحب بصائر داشته و رأى دوّمى از شيخ اشراقى‌

مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح عرض و اقسام آن‌

عرض: عبارتست از موجود ممكنى كه وجود عينى آن وجود در ضمن‌

موضوع باشد پ س براى وجود عرض دو لحاظ است:

١- وجود عينى و فى نفسه.

٢- وجود در ضمن موضوع.

امّا اينكه داراى وجود عينى است زيرا ماهيّت عرض در وعاء عقل مستقلّ‌

بوده و محتاج بموضوع نيست مثلا وقتى بياض را ملاحظه مى‌كنيم ماهيّت آن كه‌

عبارت باشد از رنگ مفرّح بصر در عقل مستقلّ بوده و بدون تحقّق موضوع تعقّل‌

مى‌شود بلى وجود آن در خارج محتاج بموضوع بوده زيرا وجودش در خارج همچون‌

نعت است براى غر و بديهى است نعت بدون منعوت محقّق نشود پ س در نتيجه بايد