فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥١١ - توضيح دليل دوم قائلين به خارجى بودن جهات

بطلان استدلال مذكور

وجه بطلان اين استدلال آنستكه:

اوّلا: به عمى و لا عمى نقض مى‌كنيم.

ثانيا: در حلّ آن مى‌گوئيم:

معناى ارتفاع نقيضين در مفردات صادق نبودن آندو بر چ يزى مى‌باشد باين‌

معنا كه وجوب و لا وجوب بر هيچ شيئى صادق نيست نه آنكه فى حدّ نفسه هر دو

عدمى باشند.

شرح فارسى:

توضيح دليل دوّم قائلين به خارجى بودن جهات‌

اگر جهات از امور عدميّه باشند ارتفاع نقيضين پ يش مى‌آيد زيرا معناى‌

عدمى بودن وجوب و امكان مرتفع بودنشان در خارج است حال نقيض ايندو كه‌

لا وجوب و لا امكان است نيز عدمى ميباشد يعنى ايندو نيز در خارج مرتفع هستند

پ س محذور ارتفاع نقيضين لازم آمد.

جواب مصنّف (ره)

از اين برهان دو جواب داده‌اند: جواب نقضى و حلّى.

امّا نقضى: ميفرمايد عمى مسلّما امر عدمى است زيرا معنايش عدم البصر

است و نقيض آن كه لا عمى است همچنين عدمى است پ س در اينجا بايد ارتفاع‌

نقيضين پ يش بيآيد و حال آنكه خصم هم بعدمى بودن ايندو قائل است و هم‌

متناقض بودن آنها را تصديق دارد.

و امّا جواب حلّى: تناقض يا در مفردات است يا در قضايا.

دو قضيّه زمانى با هم متناقض هستند كه از صدق يكى از آندو ذاتا كذب‌

ديگرى لازم بيايد مانند دو قضيّه: