فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠١ - كلام محقق لاهيجى عليه الرحمه

انّ الواجب ما يلزم من فرض عدمه محال و للممكن ما لا يلزم من فرض‌

وجوده و عدمه محال و الممتنع ما ليس بممكن او ما يجب ان لا يكون و غير

ذلك فهى، ذات تأسّ فيه، اى صاحبة اقتداء فى الغناء عن التّحديد،

بالوجود.

ترجمه: وجود بطور مطلق در اذهان داراى جهاتى مى‌باشد.

اين عبارت اشاره است باينكه در خارج به جهات مواد اطلاق شده و در

اذهان بنام جهات خوانده ميشوند.

و اين جهات عبارتند از:

وجوب (اينكلمه را بايد بجرّ خواند تا بدل از جهات باشد نه با رفع و بدين‌

ترتيب دو حرف روى در بيت از نظر اعراب با هم موافق مى‌شوند).

و امتناع يا امكان.

و بايد توجّه داشت كلمه « او » در متن براى افاده تنويع است.

اينجهات از تعريف و تحديد مستغنى هستند زيرا معانى آنها در نفس‌

بارتسام اوّلى مرتسم مى‌باشند.

بنابراين كسانيكه درصدد تعريف اين جهات برآمده و خواسته‌اند آنها را

تعريف حقيقى نموده نه لفظى غير از تعريف دورى چ يز ديگرى نياورده و بيان‌

نكرده‌اند مثلا گ فته‌اند:

واجب آنستكه از فرض عدمش محال لازم بيايد.

و ممكن آنستكه از فرض وجود و عدمش محال لازم نيايد.

و ممتنع آنستكه ممكن نباشد يا چ يزى است كه واجب است كون و وجود

نداشته باشد.

و غير اين از تعريفات ديگر.

پ س بايد بگوئيم:

اينجهات در غنى بودن از تحديد و تعريف به وجود اقتداء و تأسّى كرده‌اند.