فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٥٩ - فرق اجزاء عقلى با اجزاء خارجى

زيرا ما به الاشتراك يعنى جنس در اعيان و ما به الامتياز يعنى فصل با هم‌

متّحد هستند ولى در مركّبات خارجيّه اينطور نيست زيرا جنس و فصل در اين‌

مركّبات بعنوان مادّه و صورت خارجى بوده كه هر كدام وجود عليحدّه و منهاضى‌

دارند.

شرح فارسى:

توضيح‌

فصل برخى از احكام اجزاء ماهيّت‌

ماهيّت مركّب بر دو قسم است:

١- مركّب عقلى.

٢- مركّب خارجى.

اجزاء مركّب عقلى را بنام جنس و فصل و اجزاء خارجى را مادّه و صورت نامند

فرق اجزاء عقلى با اجزاء خارجى‌

١- جنس و فصل نسبت به يكديگر لا بشرط اخذ مى‌شوند مثلا حيوان‌

لا بشرط است از ناطق و فصول ديگر فلذا قابل حمل بر يكديگر هستند چ نان چ ه‌

مى‌گوئيم ناطق حيوان است ولى مادّه و صورت نسبت به هم بشرط لا هستند در نتيجه‌

حمل بر يكديگر نمى‌شوند.

٢- مادّه و صورت از اجزاء اجسام بوده فلذا اجسام را مركّب خارجى نامند

ولى جنس و فصل از اجزاء عوارض اجسام مى‌باشند و بهمين جهت است كه‌

اعراض را بسائط خارجى گ ويند و دليل بر اين مدّعا اينست كه در خارج جنس و

فصل اعراض با هم متّحد هستند چ نان چ ه جنس و فصل بياض كه عبارتند از لون‌

( جنس) و مفرّغ للبصر (فصل) در خارج وجود منهاضى از هم ندارند ولى همين دو

در عقل بتعمّل و تصرّف عقل از هم ممتاز و جدا مى‌باشند.