فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٣ - فصل ملاك تقدم در اقسام هشتگانه سبق

شرح عربى: فى سادس، و هو السّبق بالتّجوهر، تقرّر الشّيى‌ء، و قوامه، مزا، للملاك‌

مؤكّد بالنّون الخفيفة.

فى السّابع، و هو السّبق بالحقيقة الملاك هو، الكون و لو تجوزا، اى مطلق‌

الكون سواء كان بالحقيقة او بالمجاز حتّى يكون مشتركا بين المتقدّم‌

و المتأخّر بهذا النّحو.

فى الثّامن، و هو السّبق الدّهرى و السّرمدى الملاك هو، الكون بمتن‌

الواقع، و حاق الاعيان، و فى وعاء الدّهر، الاضافة بيانيّة، للبدايع، اى‌

وعاء الدّهر مخصوص بالمبدعات بخلاف العبارة الاولى اعنى متن الواقع‌

فانّه يشمل السّرمدى.

ترجمه: در سبق ششم يعنى سبق بالتّجوهر تقرّر شيى‌ء و قوام آنرا براى ملاك‌

انتخاب نما.

و در هفتم يعنى سبق بالحقيقة ملاك كون است و لو مجازا.

البتّه مراد از « كون » مطلق وجود است اعمّ از آنكه حقيقة بوده يا مجازا

باشد تا بتوان آنرا قدر مشترك بين متقدّم و متأخّر باين نحو از سبق قرار داد.

و در هشتم يعنى سبق دهرى و سرمدى ملاك كون و وجود در متن واقع و

حاق اعيان و در ظرف دهر است براى بدايع.

مقصود اينستكه وعاء دهر مخصوص به مبدعات بوده بخلاف عبارت اوّلى‌

يعنى متن واقع چ ه آنكه اين عبارت شامل سرمدى نيز ميشود.

شرح فارسى:

توضيح‌

مناط در تقدّم بالتّجوهر (ماهوى) تقرّر و قوام شيى‌ء است به اين معنا كه‌

متقدّم از اجزاء مقوّمه متأخّر است همچون تقدّم محلّ بر عرض در خارج يا تقدّم‌

ماهيّت بر وجود از نظر قائلين باصالت ماهيّت و در اين دو مثال بديهى است تا متقدّم‌

نباشد متأخّر قوام و تقرّر پ يدا نمى‌كند و باين لحاظ متقدّم را مقدّم و متأخّر مؤخّر

قرار داده‌اند.