فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٥١ - وجود بالعرض در كلى طبيعى

بهره و حظّى از آن نداشته و لكن اتّحاد آن با وجود در خارج موجب خفاء اين معنا

شده و به توهّم اذهان غير دقيقه و انظار غير حديده اينطور مى‌آيد كه وصف عارض‌

بر ماهيّت است غافل از اينكه وجود واسطه در عروض آن است پ س معلوم شد مراد

ايشان از نظر دقيق برهانى تأمّل در ادّله اصالت وجود و اعتباريّت ماهيّت است.

قوله: بل باعانة من الذّوق العرفانى: كلمه بل يا به معناى اضراب است و يا

بمعناى ترقّى مى‌باشد و در هر صورت مراد اينست كه صرف نظر دقيق برهانى در تشخيص‌

اين امر و عارض بودن وجود بر ماهيّت كافى و وافى نيست زيرا ادلّه اصالت وجود

و اعتباريّت ماهيّت نفى وجود ماهيّت را نمى‌كند فقط اصالت تحقّق آنرا سلب‌

مى‌نمايد پ س در سلب تحقّق و وجود از ماهيّت محتاج بامرى هستيم فوق نظر دقيق‌

برهانى و آن غير از ذوق سليم عرفانى و تأييد سبحانى چ يز ديگرى نيست و

همين ذوق ايجاب نموده كه اهل عرفان بگويند ماهيّت بلحاظ ذاتش رائحه وجود

را بتاتا استشمام ننموده بلكه در لون تيره بطلان منغمر بوده و سرابى بيش نيست و

تنها جهّال آنرا موجود و منشاء تراوش آثار مى‌بينند.

قوله: لانّ فناء الماهيّة فى الوجود اشدّ من فناء الجنس الخ: وجه اشدّيّت آنست‌

كه ماهيّت در تحقّقش محتاج بوجود است و چ نان چ ه گ فته‌اند وجود همان تحقّق‌

ماهيّت است ولى جنس در تحصّل محتاج بوجود نيست بلكه محتاج بفصل است.

متن: « ١٨٣، ١٨٢ »