فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩٧ - مقاله محقق داماد(ره) در قبسات

چ نان چ ه مى‌گوئيم هر انسانى به تنهائى با يك گ رده نان سير مى‌شود در اينجا

نمى‌توانيم بگوئيم پ س تمام آنها نيز با يك گ رده نان سير مى‌گردند.

قوله: من غير امتراء: امتراء مصدر است از باب افتعال و ثلاثى مجرّد آن‌

ناقص يائى يعنى مرية بمعناى شكّ و ترديد است.

شرح عربى: و من دليل الوسط و الطّرف، و هو الّذى قرّره الشّيخ فى الهيّات‌

الشّفاء.

محصوله: انّ كلّما هو معلول و علّة معا فهو وسط بين طرفين بالضّرورة

فلو تسلسلت العلل الى غير النّهاية لكانت السّلسلة الغير المتناهية ايضا

علّة و معلولا.

امّا انّها علّة: فلانّها علّة للمعلول الأخير.

و امّا انّها معلولة: فلأحتياجها الى الآحاد و قد ثبت انّ كلّما هو معلول‌

و علّة فهو وسط فيكون السّلسلة الغير المتناهية وسطا بلا طرف و هو

محال، فلا بدّ ان ينتهى الى علّة محضة.

ترجمه: و از جمله اين ادّله، دليل وسط و طرف مى‌باشد و آن را شيخ در الهيّات شفاء

آورده و خلاصه‌اش آنست كه:

آنچه هم علّت و هم معلول بوده پ س بالضّروره وسط بين دو طرف واقع شده‌

حال اگر تسلسل علل به غير نهايه جايز باشد لازم مى‌آيد سلسله بحسب علّت و معلول‌

غير متناهى باشد.

امّا بحسب علّت بخاطر آنكه سلسله مزبور علّت هستند براى معلول اخير.

و امّا از نظر معلول بخاطر آنكه سلسله مفروض محتاج به آحاد از اجزاء خود

مى‌باشد.

و اين مطلب ثابت است كه هر شيئى كه هم علّت بوده و هم معلول قطعا

وسط قرار گ رفته است پ س سلسله غير متناهيه بايد وسط بوده بدون اينكه طرف داشته‌

باشد و اين معنا محال و غير ممكنست پ س بايد منتهى به علّتى شود كه صرفا علّت‌

بوده بدون اينكه معلول شيئ ديگرى باشد.