فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٣٨ - جواب اين گفتار

مقاله‌

شيخ الرّئيس‌

شيخ در نحوه اعتبار ماهيّت مى‌فرمايد:

لحاظ ماهيّت بانحائى صورت مى‌گيرد:

١- بشرط لا: يعنى آنرا تنها و مجرّد فرض نموده بنحويكه تمام مقارنات با

آن مغاير بوده و ماهيّت جزء مجموع مركّب از آنها و ماهيّت باشد چ نان چ ه در شرح‌

قبلى گ ذشت البتّه ماهيّت باين لحاظ در وجود خارجى و ذهنى غير مركّب مقدّم‌

است زيرا بديهى است كه جزء مقدّم بر كلّ است فلذا حمل بين ماهيّت باين معنا

و مركّب ممكن نيست زيرا از شرائط حمل تصادق وجودى موضوع با محمول است‌

و اين امر در اينجا مفقود است.

٢- لا بشرط: و آن باين نحوه است كه تصوّر معناى ماهيّت آبى از

مصاحبت با مقارنات نباشد فلذا گ اهى آنرا با وحدت و زمانى با كثرت ملاحظه‌

مى‌نمايند و باين اعتبار حملش بر مجموع و خودش هر دو صحيح است.

و سپس مى‌فرمايد:

ماهيّت لا بشرط خود بدو گ ونه است:

الف: آنكه در واقع خود بتنهائى تحصّل و استقلالى نداشته و تحقّق و

وجودش بواسطه مضاف اليه است و بانضمام هر كدام از مضاف اليه‌ها وجودى در

خارج پ يدا مى‌شود كه در اين صورت به آن جنس گ ويند و هر كدام از آن‌

مضاف اليه‌ها كه مقوّم جنس هستند بفصول مصطلح مى‌باشند.

ب: آنكه خود بدون انضياف بفصول تحصّل و استقلال داشته كه از آن‌

بنام نوع در منطق اسم مى‌برند.

متن: « ١٨٠، ١٧٩ »