فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٣٤ - فصل تعريف و تقسيم قدم و حدوث

وجود عالم ملكوت است و چ ون فقدان عالم ملك در ذهن راسم عدم دهرى است‌

نسبت به عالم دهر پ س مى‌توان از عالم ملك بحادث دهرى تعبير كرد يعنى‌

بگوئيم وجود اين عالم مسبوق است بعدم زمانى فكّى واقع در عالم دهر.

قوله: لانّه مسبوق الوجود بوجود الملكوت: ضمير در « لانّه » به عالم ملك راجع‌

است.

قوله: الّذى وعائه الدّهر: ضمير در « وعائه » به ملكوت برمى‌گردد.

قوله: سبقا دهريّا: كلمه « سبقا قيد است براى « مسبوق الوجود بوجود

الملكوت».

قوله: فكما انّ كلّ حدّ من هذه السّلسلة الخ: يعنى همان‌طورى كه در

موجودات زمانى مى‌گوئيم وجود هر كدام راسم عدم ديگرى است همچون زيد كه‌

وجودش راسم عدم عمرو است و بالعكس عمرو فاقد وجود زيد است عينا هر

مرتبه‌اى از سلسله طوليّه راسم عدم مرتبه قبل از خود است و اين عدم همانطورى كه‌

در سلسله طوليّه واقعى است در مراتب عرضيّه نيز اينچنين است و دليل بر واقعيّت‌

عدم اينست كه چ نان چ ه در مقدّمه سوّم گ فته شد عدم در تمام احكام تابع وجود

است و وقتى وجود را در مراتب طوليّه و عرضيّه واقعى دانستيم عدم را نيز در اين‌

مراتب بايد واقعى بدانيم.

قوله: و كلّ قطعة من زمانها: يعنى زمان اين سلسله عرضيّه.

قوله: لآخر منها: ضمير در « منها » به اين سلسله عرضيّه راجع است يعنى‌

كلّ حدّ من هذه السّلسلة عدم او راسم عدم لحدّ آخر من هذه السّلسلة.

قوله: و اخرى منه: ضمير در « منه » به زمان عود مى‌كند يعنى و كلّ قطعة من‌

زمان هذه السّلسلة عدم او راسم عدم لقطعة اخرى من زمان هذه السّلسلة، بنابراين در

عبارت مصنّف كه فرموده:

فكما انّ كلّ حدّ من هذه السّلسلة تا آنجا كه آورده كذلك كلّ مرتبة، لفّ‌

و نشر مرتّب بكار رفته است يعنى عدم او راسم عدم لآخر منها نشر است براى‌

« كلّ حدّ من هذه السّلسلة العرضيّة» و عدم او راسم عدم لاخرى منه نشر است براى‌