فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٣٣ - اقسام وحدت

مصنّف (ره) در حاشيه فرموده:

وجه اينكه قابل اقتسام فكّى عادم مقدار است اينستكه:

مقدار يعنى قدر معيّن از امتداد جسم و پ ر واضح است وقتى فكّ و قسمت‌

فعلى بر آن واقع شد اين معنا ديگر باقى نبوده بلكه شيئ بسيطى مى‌ماند كه ديگر نمى‌توان‌

آنرا تقسيم فعلى نمود.

قوله: انّما قلنا كالجسم: يعنى وجه اينكه در متن گ فتيم واحد عددى كه‌

بالعرض قابل تقسيم باشد مانند جسم و نگفتيم و هو الجسم اين است كه مثال اين‌

قسم منحصر در جسم طبيعى نيست بلكه امثله ديگرى دارد همچون صورت واحده و

هيولاى واحده كه بالعرض قابل قسمت وهمى و بالقوّه هستند زيرا در اينها نيز اوّلا و

بالذّات قابليّت براى تقسيم بر مقدار عارض شده و ثانيا و بالعرض به آنها نسبت‌

مى‌دهند همچنان كه در جسم مطلق چ نين بود.

بلى در مادّه و هيولاى واحده علاوه بر قسمت وهمى قابليّت بانقسام فكّى و

بالفعل هست لكن اين قسمت فعلا منظور نيست.

قوله: ممّا يحلّ فى الجسم كالبياض و غيره: كلمه « و غيره» عطف است به « ما

يحلّ» يعنى واحد بالعدد شامل مى‌شود آنچه را كه در جسم حلول مى‌كند همچون‌

بياض و غير آن كه عبارت از امورى است كه قابليّت براى انقسام بالعرض در آنها

مى‌باشد.

متن: « ٢٣٠، ٢٢٩ »