فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨١٥ - رأى محقق دوانى

مخصّصات ديگر در اين امر دخيل هستند همچون تحقّق صور كه بمعونه اين‌

مخصّصات امكان و مادّه از مرحله قوّه بودن دور و به مرتبه فعليّت و تشخّص نزديك‌

شده و بصورت فرد معيّن در عالم وجود نمايانده مى‌گردد و چ ه بسا مادّه واحده‌اى‌

باعتبار تطوّر صور متعدّد و تشكّل اشكال مختلف بوجودات متكثّرى متبدّل شود تا

جائى كه حضرتش در سوره (ابراهيم) آيه (٣٤) مى‌فرمايد: و ان تعدّوا نعمة اللّه لا تحصوها

و مثالى كه براى اين قسم فرموده مواليد ثلاث (حيوان- نبات- معدن)

است كه تكوّن آنها از فعل و انفعال عناصر اربعه حاصل مى‌شود.

قوله: حتّى يتقرّب القابلان: مقصود از قابلان ممكن است امكان و مادّه باشد

چ نان چ ه ما در شرح آورديم و محتمل است منظور هيولى و مخصّصات (صور) باشد.

قوله: بنسكهما التّكوينيّة: تعبير به نسك اشاره است باين كه حركات موادّ و

امكان بطرف فعليّت و تشخّص عبادات ذاتى است و از باب اين كه عبادة كلّ‌

شيى‌ء بحسبه و تسبيحه كذلك، مى‌توان گ فت اين نوع حركات و جنبش‌ها در

متحرّكات وجوديّه خود تسبيح و تحميد آنها است چ نان چ ه در سوره (الاسراء) آيه‌

(٤٦) مى‌فرمايد: انّ من شيى‌ء الّا يسبّح بحمده.

قوله: موهبة بعد موهبة: تعبير باين عبارت اشاره است به اينكه افعال حقتعالى‌

تمام هبه محض وجود خالص است.

رأى محقّق دوانى‌

قوله: و ليس كلّى مع الجزئىّ الخ:

محقّق دوانى و سيّد المدّقفين معتقدند كه مناط تشخّص نحوه ادراك است‌

باين معنا اگر ماهيّتى با حسّ درك شد مشخّص و جزئى است و اگر با عقل مدرك‌

واقع شد كلّى است پ س در نفس مدرك تفاوتى نيست بلكه امر واحد است كه‌

باعتبار مدرك (بكسر راء) و نحوه تعلّق آن متفاوت مى‌شود نه آنكه تفاوت باين باشد

و بگوئيم جزئى و ماهيّت كلّيّه نداشته و از انضمامش به ماهيّت كلّيّه حاصل‌

مى‌شود و نسبتش بماهيّت مانند نسبت فصل به جنس است.