فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٩١ - جواب از اشكال مشهور

« كان » خبر است براى « ان » و اسمش ضمير شأن است.

سوى الّذىّ: مضاف و مضاف اليه صفت است براى « آثار » .

الاجزاء عرى: مبتداء و خبر بحذف كلمه « منه » صله و عائد براى « الّذىّ » .

من اثر: جارّ و مجرور، متعلّق باستقرّ، بيان براى مضاف اليه سوى.

كاثر الياقوت: مضاف و مضاف اليه و مضاف مجرور متعلّق به استقرّ خبر براى‌

مبتداء محذوف « هو » .

لا كالعسكر: عطف بر « كاثر الياقوت».

ترجمه: در واحدى كه مركّب از اجزاء است و داراى وحدت حقيقيّه ميباشد بين‌

اجزاء فقر و احتياج حكم‌فرما است.

معيار و علامت وحدت حقيقيّه اينست كه در موصوفش آثارى باشد غير از

آثار اجزاء همچون اثرى كه در ياقوت است نه اثرى كه در لشگر است.

شرح عربى:

غرر

فى انّه لا بدّ فى اجزاء

المركّب الحقيقى من الحاجة بينها

فى واحد حقيقة، اى واحد له وحدة حقيقة، تركّبا من اجزاء، الفقر فيما

بين الاجزاء وجبا، و الّا لامتنع ان يحصل منها حقيقة واحدة وحدة

حقيقيّة بالضّرورة كما فى الحجر الموضوع بجنب الانسان و هذه احدى‌

المسائل الّتى لم يبرهنوا عليها لكونها ضروريّة. ثمّ لمّا ذكرنا وجوب‌

الحاجة فى الواحد الحقيقى اردنا ان نبيّن علامة الوحدة الحقيقيّة فقلنا

: لوحدة حقيقة معيار هو ان بفتح الهمزة كان فى موصوفها اى موصوف‌

الوحدة آثار سوى الّذى الاجزاء عرى اى عرى الاجزاء من اثر بيان‌

للموصوف كاثر اليّاقوت كالتّفريح مثلا فانّه اثر خامس سوى اثر كلّ‌

واحد من عناصره و سوى الآثار الاربعة الّتى لمجموع العناصر لا

كالعسكر اذ ليس اثر العسكر الّا مجموع آثار آحاده.