فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٦١ - گفتار مؤلف

استناد معاليل بعلل اصلى نداشته و اين امر تنها جريان طبيعت و عادت است كه‌

بر آن قرار گ رفته و اين اعتقاد نيز ناشى از رأى باطلى است كه ايشان در حسن و

قبح عقلى داشته و آنرا منكرند و چ نان چ ه مرحوم مصنّف مى‌فرمايد قبح اين كلام‌

مستغنى از شرح و توضيح است.

اختيار مصنّف (ره)

ايشان مى‌فرمايند:

حدوث و تغيّر عين ذات عالم است نه آن كه چ يزى باشد و حدوث ثابت‌

براى آن تا اين ثبوت معلول علّت و مرجّحى باشد و بمقتضاى « الذّاتى لا يعلّل»

حدوث عالم مرجّح و علّتى غير از دانش ندارد و سرّ اين مقاله آنست كه تمام عوالم‌

يعنى ما سوى ممكن هستند و امكان عين حدوث است نه زائد بر آن زيرا بفرض‌

زيادى تسلسل پ يش مى‌آيد و تقرير آن اينست:

اگر حدوث زائد بر امكان باشد و مغاير با آن پ س يا ممكن است با مكانى‌

ديگر و يا غير ممكن است يعنى واجب، فرض دوّم كه باطل و خلاف مى‌باشد و

در فرض اوّل باز مى‌گوئيم حدوث يا عين اين امكان است يا مغاير با آن اگر عين‌

باشد مطلوب حاصل است و در غير اينصورت الى ما لا نهاية له پ يش مى‌رود و

تسلسل حقيقى لازم مى‌آيد.

گفتار مؤلف‌

حقير گ ويد:

مقاله مصنّف (ره) در كمال متانت و صحّت است و عقيده حقّه مسلّمه‌

بين اهل حقّ نيز همين است كه عالم حادث است ولى طبق آنچه كه از روايات‌

و كلمات حجج و براهين قاطعه حقتعالى يعنى حضرات ائمّه هدى عليهم سلام اللّه‌

استفاده مى‌شود آنست كه عالم و ما سوى هم حادثند به حدوث ذاتى و هم زمانى‌

امّا تقرير حدوث ذاتى گ ذشت.