فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١٥ - فصل گفتار در غايت

على الاحكام و الاتقان فى الفعل بحيث يترتّب عليه مصالح شتّى كما

يقولون عنايته تعالى فى خلق الشّيئ الفلانى كذا و هى بهذا المعنى من‌

شعب القدرة كما انّها بالمعنى الاوّل من اعلى مراتب العلم و لمّا كانت‌

الحكمة ايضا تطلق على المعنى الثّانى، فالعناية هنا بالمعنى الاوّل، ايصال‌

كلّ ممكن لغاية، و ذانك منافيان مقتضى هاتين و الغاية، علّة فاعل،

اى من حيث هو فاعل، بماهيّتها، و لكن، معلولة له بانيّتها، و هذا كما

يقال ايضا العلّة الغائيّة مقدّمة على الفعل ذهنا، مؤخّرة عنه عينا.

ترجمه: قسر نه بطور دائم و نه بنحو اكثر وجود نداشته و لازم است آنرا از فاعل‌ها

حسم و مرتفع دانست زيرا مقتضاى حكمت الهى و عنايت ربّانى آنستكه هر

ممكنى را به غايت خودش برساند در حاليكه قسر بنحو دائم يا بطور اكثرى با

مقتضاى حكمت و عنايت تنافى دارند.

سپس مى‌فرمايد:

عنايت طبق آنچه انشاء اللّه بزودى در مبحث علم خواهد آمد عبارتست از:

علم فعلى به نظام احسن و گ اهى بر احكام و اتقان در فعل اطلاق مى‌شود

بطورى كه بر آن مصالح فراوان مترتّب باشد چ نان چ ه مى‌گويند:

عنايت حقتعالى در خلق نمودن فلان شيئ چ نين و چ نان است.

و عنايت باينمعنا از شعب و فروع قدرت است چ نان چ ه بمعناى اوّل از اعلا

مراتب علم محسوب مى‌شود.

و چ ون حكمت نيز گ اهى بر معناى دوّم نيز اطلاق مى‌شود لا جرم عنايت در

اينجا كه مقابل حكمت آورده شده بمعناى اوّل مى‌باشد.

سپس مى‌فرمايد:

غايت بملاحظه ماهيّتش علّت فاعلى بوده و باعتبار وجودش معلول مى‌باشد

و اين گ فتار همچون اين مقاله است.

كه مى‌گويد:

علّت غائى در ذهن بر فعل مقدّم بوده و در خارج از آن مؤخّر است.