فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٥٧ - مسلك فخر رازى

اساسا جواب اشكال مزبور نيست بلكه براى استخلاص از محذور تبديل قاعده است‌

بقاعده ديگر و از تعبير مرحوم مصنّف در متن به كلمه (بدّل) نيز استفاده مى‌شود كه‌

ايشان نيز همين اشكال را بمحقّق دوانى دارند.

شرح عربى: او خصّصت، بما عدا البسيطة، عقليّة الاحكام، من اضافة الصّفة الى‌

الموصوف مع انّ الاحكام العقليّة لا تخصّص و المخصّص هو الامام.

و امّا القول المنصور فهو تخصّص.

ترجمه: يا احكام عقليّه را (منظور قاعده فرعيّت است) به غير قضيّه بسيطه‌

اختصاص داده و گ فته‌اند:

اين قاعده در قضيّه بسيطه جارى نيست يا اينكه احكام عقليّه تخصيص‌

بردار نيستند.

لازم بتذكّر است كلمه « عقليّة الاحكام» از قبيل اضافه صفت به موصوف‌

است و تقدير « الاحكام العقليّه» بوده و نيز مخصّص فخر رازى مى‌باشد.

شرح فارسى:

توضيح‌

مسلك فخر رازى‌

فخر براى دفع اشكال گ فته: اين قاعده صحيح است ولى در غير قضاياى‌

بسيطه جارى مى‌شود و نسبت به اين موارد تخصيص خورده.

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

اين جواب نيز صحيح نيست زيرا احكام عقليه قابل تخصيص نيستند و مثل‌

اين جواب مثل اينستكه بگوئيم اجتماع ضدّين يا نقيضين مستحيل است مگر در

فلان موضع.

فلذا مصنّف مى‌فرمايد:

حق در جواب اينست كه خروج قضاياى بسيطه را از تحت اين قاعده از

باب تخصّص بدانيم يعنى بگوئيم كه در قضاياى بسيطه بتاتا اثبات شيئ للشّيئ‌