فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٤ - فصل ملاك تقدم در اقسام هشتگانه سبق

مناط در تقدّم بالحقيقة:

قبلا گ فته شد مورد اين قسم تقدّم حقيقت بر مجاز است قهرا بايد بين هر دو

جامع مشتركى باشد و لو نسبت به مجاز جامع واقعيّت نداشته و مجرّد فرض و تقدير

باشد بلذا توجّه به اين معنا مناط در اين قسم كون و تحقّق است كه تحقّق حقيقت‌

بلحاظ واقعيّتش بر تحقّق مجازى باعتبار فرضى بودنش مقدّم است لذا حركت در

سفينه مقدّم است بر حركت جالس.

ملاك در تقدّم دهرى و سرمدى:

مناط تقدّم در اين قسم وجود در نفس الامر و حاق واقع است يعنى متقدّم‌

( ذات حقتعالى) در اين قسم تقدّمش بر متأخّر (ما سوى) بخاطر اينست كه حقيقت‌

وجود كه از آن بوجود حقيقى تعبير مى‌كنند عين ذات و ماهيّت بارى است بطورى‌

كه هيچ موجودى در اين مرحله و اقليم با او مجتمع نبوده و تمام ما سوى از اين مرحله‌

منفكّ و در طول آن قرار دارند پ س لا جرم تأخّر ما سوى از باب تأخّر فكّى و سرمدى‌

مى‌شود و ملاك تأخّرشان اينست كه تحقّق در حاق واقع از آن حضرتش است ليس‌

الّا.

قوله: بخلاف العبارة الاولى الخ: فرق بين تقدّم سرمدى و دهرى اعتبارى و

اضافى است يعنى باعتبار اينكه متن واقع و حاق اعيان را ظرف وجود قرار مى‌دهند

از آن بوجود سرمدى تعبير مى‌نمايند و تقدّمش بر غير را تقدّم سرمدى گ ويند و

بملاحظه اينكه دهر را ظرف و وعاء موجود قرار مى‌دهند از آن بموجودى دهرى و

تقدّمش را بر غير تقدّم دهرى نامند.

شرح عربى: قال السّيّد قدّس سرّه فى القبسات:

و اذ تبيّن انّ الوجود الاصيل فى متن الاعيان عين ماهيّة البارى الحقّ و

نفس حقيقته فالمرتبة العقليّة و حاقّ الوجود العينى هناك واحد و

موجوديّته سبحانه فى حاق كبد الاعيان و متن خارج الاذهان هى بعينها

المرتبة العقليّة لذاته الحقّة من كلّ جهة فالموجوديّة المتأصّلة فى حاقّ‌

الاعيان و متن الخارج فى العالم الرّبوبى بمنزله مرتبة ذات الانسان و ماهيّة