فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٨٧ - فصل برخى از احكام وجوب غيرى

شرح فارسى:

توضيح‌

سابقا گ فته شد ممكن عبارتست از ماهيّتى كه با قطع نظر از علل و عوامل‌

خارجى و باعتبار محض ذات نه وجودش راجح باشد و نه عدمش و بعبارت ديگر هر

مفهومى كه عنوان « شيى‌ء » بر آن صادق باشد چ ه وجود و چ ه عدم مادامى كه‌

بواسطه علّت بسرحدّ وجوب نرسد ثابت و مستقرّ نمى‌شود و چ نان چ ه حضرات‌

گ فته‌اند:

الشّيئ ما لم يجب لم يوجد.

و معناى اين عبارت آن است كه مجرّد اولويّت هر كدام از وجود و عدم‌

كافى در استقرار و تحقّقشان نيست و اين معنا را كافّه حكماء و جمهور از متكلّمين‌

قائلند و در قبال ايشان قولى است منسوب به سيّد شريف كه اولويّت را كافى‌

دانسته و ايجاب بوجوب علّت را منكر شده است.

مرحوم مصنّف در دو بيتى كه گ ذشت كه رأى جمهور را تأييد و اختيار نموده و

تعريضا قول شريف را باطل مى‌نمايد.

اقسام اولويّت‌

اولويّت بتقسيم اوّلى بر دو قسم است:

١- اولويّت ذاتيّه.

٢- اولويّت غيريّه.

و هر كدام از اين دو بتقسيم ثانوى نيز بر دو قسم هستند:

١- كافيّه.

٢- غير كافيّه.

منظور از اولويّت ذاتيّه: آنست كه ذات شيى‌ء منشاء براى اولويّت امرى‌

بشود و بعبارت واضح‌تر ذات علّت براى صفتى باشد.

چ نان چ ه مقصود از اولويّت غيريّه: آنست كه غير ذات علّت براى ثبوت‌

صفتى براى ذات باشد.