فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٥٨ - فصل در بيان برخى از احكام اجزاء ماهيت

متّحد ذاتا مختلف اعتبارا.

فى الجسم تان، اى المادّة و الصّورة، خارجيّتان، و الجملة مبتداء و خبر و

لذا كانت الاجسام مركّبات خارجيّة و تان، فى اعراضه، اى اعراض‌

الجسم، عقليّتان فاقتف، فانّهما فيها نفس جنسها و فصلها مأخوذين‌

بشرط لا فى العقل و ليستا مادّة و صورة خارجيّتين و لذا كانت‌

الاعراض بسائط خارجيّة كما قلنا، اذ ما به الشّركة، اعنى جنسها، فى‌

الاعيان و ما به امتيازها.

اعنى فصلها، سيّان، اى متّحدان كما فى المركّبات الخارجيّة لانّهما تؤخذان‌

فيها مادّة و صورة خارجيتين لكلّ منهما وجود عليحدّة.

ترجمه:

فصل در بيان برخى از احكام اجزاء ماهيّت‌

جنس و فصل نسبت بيكديگر بطور لا بشرط بوده و بهمين اعتبار بر هم قابل‌

حمل مى‌باشند.

محتمل است كلمه « لا بشرط حملا» خبر بوده يا احتمالا صفت براى‌

« جنس و فصل» اخذ شده و خبر كلمه بعد از آن باشد و بهر تقدير همين جنس و

فصل در صورتيكه بنحو بشرط لا نسب بهم ملاحظه گ ردند بنام مادّه و صورت خوانده‌

ميشوند فلذا ديگر قابل حمل بر هم نيستند.

در اين بيت اشاره است باينكه هر كدام از ايندو (مادّه و صورت) با هر يك‌

از جنس و فصل ذاتا متّحد بوده فقط فرقشان اعتبارى است.

مادّه و صورت در اجسام خارجى مى‌باشند (يعنى اجزاء اجسام خارجى را

مادّه و صورت خوانند) فلذا اجسام را مركّبات خارجيّه ميخوانند و همين دو در اعراض‌

جسم اجزاء عقلى بحساب آمده و همان جنس و فصل بوده كه در عقل بطور بشرط

لا اخذ شده و مادّه و صورت خارجى نميباشند و لذا اعراض بسائط خارجيّه مى‌باشند

چ نان چ ه در بيت بعدى گ فته‌ايم: