فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٦١ - فرق اجزاء عقلى با اجزاء خارجى

و المتحرّك بالارادة فى الحيوان و ليس كذلك لانّ الفصل ملزومهما و هو

واحد.

ترجمه: دو فصل در مرتبه واحد واقع نميشوند.

و مقصود از آن اينستكه هر دو فصل قريب يك نوع باشند.

و نيز دو جنس در يك مرتبه قرار نميگيرند.

و مراد از آن اينستكه يكى جزء ديگرى كه جنس براى يك نوع است باشد.

بلى، بسا فصل حقيقى معلوم نبوده و بجايش ارب لوازم آن را قرار مى‌دهند

و گ اه باشد كه اقربيّت نيز بين دو لازمى كه نسبتشان بفصل متساوى است مشتبه‌

مى‌گردد و در نتيجه چ نين توهّم مى‌شود هر دو فصلى هستند كه در مرتبه واحد قرار

گ رفته‌اند همچون حسّاس و متحرّك باراده در حيوان در حاليكه چ نين نيست زيرا

فصل ملزوم ايندو بوده و آن امر واحدى است.

شرح فارسى:

توضيح‌

در اين فقره از عبارت به پ نج امر اشاره شده است:

١- ممكن نيست دو فصل در عرض هم در تحت جنس واحدى قرار گ يرند

زيرا چ نان چ ه در تعريف فصل گ فته‌اند فصل ذاتى است كه محصّل جنس باشد و با

توجّه به اين امر يا هر كدام به تنهائى محصّل جنس هستند يا مجموعا در صورت اوّل‌

بعد از انضمام هر كدام بجنس يا نوعى غير از نوع ديگر حاصل مى‌شود يا همان نوع‌

موجود مى‌شود فرض دوّم كه محال است زيرا تكرّر ذات امر محالى است پ س قهرا

نوعين با هم متغايرند و اين معنايش اينست كه براى تحصّل و تعيّن جنس يك فصل‌

كافى است چ نان چ ه در فرض دوّم يعنى تحصّل جنس به مجموع فصلين معنا همين‌

است چ ون تحصّل جنس مستند باجتماع هر دو است و مآل اين حرف به اين است‌

كه حقيقتا يك فصل در تحصّل جنس بيشتر نيست نهايت مركّب است از دو امر.

بعضى ديگر از ارباب فنّ علّت عدم امكان را لزوم توارد علّتين مستقلّتين بر

معلول واحد آورده‌اند و چ ون اين امر محال است پ س قهرا دو فصل علّت تحصّل‌