فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٠٢ - فاعل بالتجلى بودن نفس

تجزيه و تركيب‌

بتوهّم: جارّ و مجرور، متعلّق به « فعلا » .

لسقطه: جارّ و مجرور، متعلّق به « توهّم » .

على جذع: جارّ و مجرور، متعلّق به استقرّ، حال است از فاعل « توهّم » .

عناية: تميز است از نسبت بين « سقوط » و « فعلا » .

سقوط فعلا: مبتداء و خبر و مى‌توان فعل و نائب فاعل تقدير كرد كه بجهت‌

ضرورت شعرى مرفوع مقدّم شده است.

بالقصد: جارّ و مجرور، متعلّق به « حادث » و همچنين است « لعلم » .

كالمشى: مضاف و مضاف اليه، زيرا « كاف » بمعناى « مثل » و « اسم »

مى‌باشد.

مع ما عليها زيد: مضاف و « ماء » موصوله با صله و عائدش مضاف اليه.

من بواعث: بيان است براى « ماء » موصوله.

بالطّبع: جارّ و مجرور، متعلّق به فعل مقدّر كه بصيغه مجهول است.

كالصّحّة: مضاف و مضاف اليه، نائب فاعل فعل مقدّر است.

بالقسر: معطوف به « بالطّبع » و عاطفش محذوف است، متعلّق به « فعل »

مقدّر و « العلل » نائب فاعل همان محذوف است.

بالجبر: جارّ و مجرور، متعلّق به « حصل » ، معطوف به « بالقسر » بحذف‌

عاطف.

من خيّرة: تقدير من نفس خيّره است.

شرّ حصل: مبتداء و خبر.

ترجمه: اگر شخصى در حالى كه بر روى تير مرتفعى قرار گ رفته توهّم و تصوّر افتادن‌

را بنمايد چ ه بسا همين مقدار از علم سبب افتادن و سقوط وى مى‌شود و اين فعل‌

« افتادن » سبب صدق فاعل بالعنايت است بر آن شخص.

چ نان چ ه اگر فعل صادر از شخص بواسطه علمى باشد كه براى نفس حاصل‌

شده با اغراض و امور زائد بر نفس موجب اين است كه بنفس فاعل بالقصد گ ويند.