فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤٣ - شبهه قائلين باتفاق و جواب از آن

طبيعت نبوده در عين حال بر افعال واقع در طبيعت مترتّب مى‌شوند و اين سنخ افعال‌

يا اشباه و نظائر اينها وقتى مقصود نباشند چگ ونه ممكن است غايت و هدف قرار

گ يرند.

مرحوم مصنّف از اين اشكالات دو جواب مى‌فرمايد.

١- جواب اوّل از خصوص اشكال اخير آنهم از خصوص موت است كه‌

بيت اوّل از دو بيت مذكور اشاره به آن است و حاصل آن اين است كه موت بدو

لحاظ نگريسته مى‌شود:

اوّل: لحاظ آن نسبت بمعناى « ما لأجله الحركة» كه به اين لحاظ موت‌

اخترامى و هلاكت نفوس انسانى بدون ترتّب غايت است چ ه آنكه بمقتضاى‌

احاديث شريفه و كلمات نورانيّه صادر از حضرات آل اللّه سلام اللّه عليهم اجمعين‌

خلق انسان و بروزش بعالم وجود بمنظور سير در مدارج كمال و نيل بغايت قصواى‌

معرفت ربوبى است لهذا بمنظور حصول اين غرض حضرت حقتعالى تمام موجودات‌

ادناى از او را مسخّر و رام وى نمود و كافّه وجودات عالم ناسوت را بفرمان او درآورد

كه به استعانت آنها اين وادى را طىّ و به ماوراء آن كه مقصود اصلى از خلقت او

است برسد و بديهى است كه در اثناء سير اگر مانع و حاجبى فرا رسيد و سبب‌

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌٢ ؛ ص٩٤٣

ترام و هلاكت وى شد غايت مزبور بر آن مترتّب نشده و از اين نظر كال و نارس‌

از اين دنيا مى‌رود.

دوّم: ملاحظه آن نسبت بغايت بمعناى « ما اليه الحركة» كه موت به اين‌

لحاظ داراى غايت است چ ه آنكه وادى دنيا بمقتضاى اين كه دار اسباب و عالم‌

موجبات (بكسر جيم) و موجبات (بفتح جيم) است در زمان وقوع حادثه و يا حصول‌

علّتى اگر منجر باخترام و هلاكت شد لا جرم غايت مذكور بر موت مترتّب است زيرا

نظام اتمّ و حكمت بالغه الهى مقتضى اين معنا است و با توجّه به اين نكته نتوان‌

ترتّب غايت بر موت را انكار نمود پ س وقتى گ فته شد فلان درخت بثمر نرسيد و

غايت مقصوده از آن حاصل نشد يا فلان حيوان مقصودى از آن حاصل نشد يا فلان‌

انسان بكمال نرسيده از اين عالم رحلت و بغايت نرسيده رهسپار آخرت شد در تمام‌

اين امثله مقصود عدم ترتّب غايت بمعناى « ما لاجله الحركة» است نه غايت بمعناى‌