فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧١٢ - فريده پنجم در بيان ماهيت و ملحقات بآن فصل در تعريف ماهيت و برخى احكامش

به قيد « ماء الحقيقة» از ماء شارحه احتراز نموديم زيرا آنچه در جواب آن‌

آورده مى‌شود ماهيّت نبوده بلكه شرح الاسم است و در زبان پ ارسى راجع به جواب‌

ايندو (ماء حقيقيّه و ماء شارحه) چ نين آمده:

ماهيّت عبارتست از پ اسخ پ رسش، از گ وهر شيى‌ء.

و شرح اسم عبارتست از پ اسخ پ رسش نخستين.

و مطالب و مقاصدى كه مورد نظر مى‌باشند شش تا هستند و برخى از

ارباب فنّ اگرچه بر آنها اضافه نموده‌اند ولى در عين حال اسّ و اساس آنها شش تا

است باين شرح:

١- مطلبى كه با « ماء » شارحه مورد سؤال واقع ميشود.

٢- مطلبى كه با « ماء » حقيقيّه از آن پ رسش ميشود.

٣- مطلبى كه با « هل » بسيطه پ رسيده مى‌شود.

٤- مطلبى كه با « هل » مركبّه طلب مى‌گردد.

٥- مطلبى كه با « لم » ثبوتى خواسته مى‌شود.

٦- مطلبى كه با « لم » اثباتى مورد درخواست قرار مى‌گيرد.

و در منظومه‌اى كه در فنّ منطق است « لئالى منتظمه» و قصدم اينستكه در

صورت حصول توفيق آنرا باتمام برسانم مطالب شش‌گانه را در كلام منظوم خود

چ نين آورده‌ام: اسّ المطالب ثلاثة علم الخ.

مؤلّف گ ويد:

شرح اين اشعار در بخش منطق بنام « فصول المنطق» گ ذشت طالبين بآنجا

رجوع نمايند.

سپس مصنّف ميفرمايد:

كلمه « ماهيّت » مشتقّ است از « ماهو » با اضافه نمودن « ياء » نسبت.

شرح فارسى:

توضيح‌

قوله: فى الماهيّة: كلمه « ماهيّت » داراى دو معنا است: