فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨٥١ - حمل شايع

مثلا در قضيّه: كلّ انسان ضاحك.

عقد وضع: عبارتست از تمام افراديكه عنوان موضوع بر آنها صادق است.

عقد حمل: عبارتست از جميع افرادى كه عنوان محمول بر آنها صادق‌

است، با توجّه به اين دو امر معناى قضيّه فوق چ نين مى‌شود:

هر چ يزى كه بر آن عنوان انسان صادق باشد عنوان ضاحك نيز بر آن‌

صادق است، حال اگر افراد موضوع تمام محقّق و ثابت باشند به آن قضيّه بتيّه‌

گ ويند و در صورتى كه محقّق نبوده بلكه فرضى و تقديرى باشند به آن غير بتيّه‌

گ ويند مثل قضاياى:

« كلّ معدوم مطلق لا يخبر عنه» كه معنايش اين است:

هر امرى كه فرض شود و بر آن معدوم مطلق صادق باشد قابل اخبار نيست.

« و كلّ شريك البارى ممتنع» كه معنايش اين است:

هر چ يزى كه فرض شود و بر آن شريك البارى صادق باشد ممتنع الوجود

است.

« و كلّ اجتماع النّقيضين محال» كه معنايش چ نين مى‌شود:

هر اجتماعى كه فرض شود و به آن اجتماع نقيضين گ ويند وجودش محال‌

است. پ س مى‌توان گ فت هر قضيّه غير بتيّه‌اى در قوّه قضيّه شرطيّه‌اى است كه‌

مقدّم و تالى در آن محقّق و ثابت نباشد.

قوله: على طريقة الحذف و الايصال: مقصود از « حذف » حذف حرف جارّ بوده و

از ايصال، بر سر درآوردن عامل مى‌باشد و اين عبارت در علم ادب اصطلاح شده‌

است براى « منصوب بنزع خافض».

قوله: و غيرها: يعنى غير بتيّه.

قوله: فاذا كان لموضوعها: يعنى موضوع قضيّه.

قوله: يصدق عليه عنوان الموضوع: ضمير در « عليه » به افراد محقّقه راجع است لذا

مناسب بود مرحوم مصنّف ضمير را مؤنّث مى‌آورد.

قوله: كانت بتيّة: ضمير مؤنّث در « كانت » به قضيّه راجع است.

قوله: مثل كلّ معدوم الخ: مثال است براى قضيّه‌اى كه افراد موضوعش تقديرى و