فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٣ - نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيت

الانسان من حيث هو ليس بكذا و كذا

فصول الحكمة، شرح فارسى بر منظومه (مبحث الهيات) ؛ ج‌٢ ؛ ص٧٢٣

وجه لزوم تقديم سلب بر حيثيّت آنستكه:

در اينفرض سلب بخاطر تقديمش شامل عارض ماهيّت من حيث الذّات‌

شده و ديگر اختصاص به عارض آن من حيث الوجود پ يدا نمى‌كند.

بيان و شرح‌

ماهيّت نسبت به عوارض داراى دو حالت است:

١- متّصف نبودنش به آنها و نه بنقيض آنها در حاليكه ماهيّت را من‌

حيث هى ملاحظه نمائيم چ نان چ ه در عوارضى كه بر ماهيّت بشرط وجود نظير

كتابت و حركت و امثال ايندو امر چ نين است.

٢- آنكه ماهيّت را وقتى من حيث هى در نظر مى‌گيريم بآنها متّصف‌

مى‌باشد نظير عوارضى كه بر ماهيّت موجوده نه بشرط وجود عارض مى‌شوند

همچون وجود و وحدت و امكان و نظير اينها.

پ س ماهيّت بملاحظه در نظر گ رفتن عوارض وجود در مرتبه‌اى از نفس الامر

كه مرتبه ذات باشد از طرفين يعنى اتّصاف بعوارض و نقيض آنها خالى است و امّا

نسبت بعوارض خودش من حيث هى اگرچه خالى از يكى از دو طرف نيست ولى‌

حيثيّت نفس آن حيثيّت آن عارض نميباشد در نتيجه بايد گ فت:

تقديمى كه حضرات شرط كرده‌اند نسبت به عارض ماهيّت من حيث‌

هى هى است زيرا همانطوريكه گ فته شد خلوّ ماهيّت از عارض وجود در مقابلش‌

يعنى نقيض آن امر جايز و ممكنى مى‌باشد.

در نتيجه بايد گ فت:

وقتى بگوئى: الانسان من حيث هو ليس بموجود.

حيثيّت مزبور جزء موضوع است نه آنكه از تتمّه محمول بحساب آيد پ س‌

نفى به وجود خاصّ كه عين يا جزء ماهيّت باشد توجّه پ يدا نكرده بلكه به وجود