فصول الحکمة؛ شرح فارسی بر منظومه(مبحث الهیات) - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٢٥ - نسبت بين ذات و حقيقت و ماهيت

و بر سر محمول داخل كنيم و مثلا بگوئيم:

الانسان من حيث هو الانسان ليس بمتحرّك او ليس بكاتب.

و چ نان چ ه ملاحظه ميشود هيچ محذورى لازم نمى‌آيد ولى اگر در همين‌

فرق محمول از عوارض ماهيّت باشد نميتوان حرف سلب را از قيد حيثيّت مؤخّر

آورد مثلا نمى‌توان گ فت:

الانسان من حيث هو انسان ليس بموجود.

زيرا بلحاظ اينكه قيد حيثيّت جزء موضوع است نه از ملحقات محمول و

فرض اينست كه حرف سلب بعد از تمام اجزاء موضوع قرار گ رفته لا جرم نفى در

اين قضيّه وجود مطلق را از ماهيّت انسان سلب مى‌كند نه نحو خاصّى از وجود را

( مثلا عين بودن وجود با ماهيّت يا جزء ماهيّت بودنش را) پ س قهرا لازمه اين نفى‌

اين مى‌شود كه انسان لو خلّى و نفسه و باعتبار ذاتش از مطلق وجود خالى باشد

چ ه وجودى كه عين يا جزء ماهيّت آن باشد و چ ه خارج و عارض بر آن و اين معنا

بديهى البطلان است زيرا اگرچه وجود عين ماهيّت يا جزء آن نيست ولى خارج‌

از آن بوده و از عوارض است كه آن يا نقيضش از ماهيّت منفكّ نيست و از اينجا

معلوم مى‌شود كه اشتراط تقدّم حرف سلب در قضاياى سالبه بر قيد حيثيّت تنها

نسبت به عوارض ماهيّت است نه عوارض وجود.

قوله: عدم الاتّصاف بها و لا بنقائضها: ضمائر مؤنّث به عوارض راجع است.

قوله: الّتى تعرضها: ضمير مفعولى به ماهيّت راجع است.

قوله: الاتّصاف بها: يعنى اتّصاف ماهيّت به عوارض.

قوله: حين ما اتخذت: ضمير در « اخذت » به ماهيّت برمى‌گردد.

قوله: كذلك: يعنى بشرط الوجود.

قوله: فى العوارض الّتى تلحقها مع الوجود: ضمير فاعلى در « تلحقها » به عوارض‌

و ضمير مفعولى به ماهيّت برمى‌گردد.

قوله: تخلو عن الطّرفين: يعنى از عوارض و نقيض آنها.

قوله: و هى مرتبة ذاتها: ضمير « هى » به مرتبة من نفس الامر راجع بوده و